Bacon
Nanine Linning

Prachtige symbiose van beeld, dans, muziek en licht

15 december 2006 - Recensie door Celia Noordegraaf

Dramatische weergaven van menselijke lichamen – zich pijnlijk om elkaar heen windend, worstelend, in elkaar vervloeiend – staan centraal in het werk van de Britse schilder Francis Bacon (1909 – 1992). In Düsseldorf zijn op dit moment zo’n 60 van zijn schilderijen te zien. Zijn werk inspireerde choreografe Nanine Linning tot een spannende dansvoorstelling, die door de intrigerende muziek en de beeldende kracht van video en beweging zelf een kunstwerk is. Een bezoek aan de expositie én de dansvoorstelling is een aanrader.

Ook zonder iets van Bacon af te weten, is ‘Bacon’ een indringende ervaring. In het schokkende openingsbeeld hangen omgekeerde lichamen aan haken in het plafond als varkens in een slagerij. Ze maken katachtige, onwaarschijnlijke bewegingen en tonen het lichaam als een beestachtige, maar mooie vorm. Dan worden ze losgemaakt en ontstaat een vloeiende, grillige dans. Nanine Linning en haar vijf dansers laten daarin een voortdurend spel van aantrekken en afstoten zien, een fascinerend gezicht.

Het decor bestaat uit twee schuine wanden, waartegen gedurende de gehele voorstelling een videoclip wordt geprojecteerd gemaakt door Jan Boiten. De beelden zijn soms vaag – niet meer dan lichte strepen of kleuren – soms herkenbaar: de verwrongen schreeuw in een gezicht, scherpe vogelogen of lichamen aan haken in het plafond. Net als in het werk van Bacon ontstaan daardoor spiegelingen en contrasten met de bewegingen van de dansers op het toneel.
De muziek van componist Jacob ter Veldhuis heeft een pulserend karakter, passend bij de ietwat broeierige en gepassioneerde sfeer van de voorstelling. Het motief van de worsteling, die lijkt op een liefdesomstrengeling komt in allerlei variaties terug. Bacon maakte veel triptieken, waarbij in het midden twee verwrongen figuren te zien zijn met aan weerszijden een enkele figuur vanuit een ongewoon perspectief. Ook in Linnings choreografie staat het drieluik centraal. In veel opstellingen is een danserspaar te zien omringd door twee enkele dansers, en ook dansen van drie paren komen veel voor.
Het is boeiend om te zien hoe Linning met theatrale middelen de essentie van Bacons werk neerzet. Bacon verdiende aanvankelijk de kost als meubelverkoper en woningdecorateur. Pas na een aantal reizen, waarbij hij onder andere kennismaakt met het werk van Picasso, raakt hij geïnspireerd om ook zelf te gaan schilderen. In zijn vroegste werk vallen onmiddellijk zijn hoofdthema en stijl op: het mannelijk lichaam vanuit een vreemd perspectief in een terloops aangeduide ruimte. Linning creëert de karakteristieke gordijnstrepen en interieurvormen met licht en videobeelden.
Bacon streeft in zijn portretten niet naar een werkelijkheidsgetrouw beeld, maar vergroot bepaalde eigenschappen uit waardoor hij zijn vrienden laat zien zoals ze werkelijk zijn. Hij werkt veel met schaduwen, waarbij de schaduw als een dubbelganger oogt. Op sommige schilderijen neemt de schaduw als het ware bezit van het personage, alsof deze wordt opgeslokt door de dood. In Linnings fysieke drieluik werpt het licht regelmatig schaduwen tegen de achterwand van het decor. De vijf dansers maken katachtige bewegingen en hun schaduw danst mee tot ze één voor één in het decor verdwijnen. De tweetallen bewegen zich dan weer synchroon, dan weer gaan ze met elkaar in gevecht. Het beeld is in de dans een bewegende sculptuur geworden.
‘Versie Nr. 2 van liggende figuur met injectiespuit’ uit 1968 bracht onlangs 15 miljoen dollar op bij een veiling in New York, een bewijs voor de kracht van Bacons werk. Het schilderij stelt hoogstwaarschijnlijk Georg Dyer voor, Bacons vriend die overleed aan een overdosis drugs. De schilder laat een rauwe, verwrongen, hoop vlees zien die meer de emotie weergeeft dan de werkelijke fysiek van zijn personage. In Düsseldorf zijn meerdere schilderijen te zien waarop hij is afgebeeld en waarbij de betekenis van het beeld veel verder gaat dan de fysieke verschijning.
Op dezelfde manier roept ook Linnings werk emotie op, meer dan een verhaal dat zich laat navertellen. De lichamen van de worstelaars, de zacht roerende muziek en het spel met licht vormen een totaalervaring die zich vastzet in het geheugen. Düsseldorf ligt op nog geen uur rijden van de grens en Nanine Linnings voorstelling is nog op verschillende plaatsen in Nederland te zien: niet te missen dus.

Nanine Linning studeerde choreografie aan de Rotterdamse Dansacademie. Van 2001 tot 2005 was zij huischoreografe van het Scapino Ballet. Sinds 2005 ontwikkelt zij zich onder haar eigen naam verder en profileert zij zich met producties waarbij dans, muziek en film op een bijzondere manier vervlochten zijn. ‘Bacon’ won in 2005 de Zwaan, de VSCD-prijs voor de beste dansproductie van het seizoen 2004-2005.

Gezien:
Dansvoorstelling: 12 december 2006, De Vest in Alkmaar, van 20 tot en met 23 december 2006 te zien in Zwolle, Capelle aan de IJssel, IJmuiden en Dordrecht. Meer informatie www.naninelinning.nl
Expositie: 14 november 2006, K20, Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen in Düsseldorf. Tot 7 januari 2007. Meer informatie: www.kunstsammlung.de
Foto: Antoinette Mooy