Spell m-a-n (Congo)
Karina Kroft

Woordenbrij zegt blub

12 mei 2007 – Recensie door Gert-Jan Stam

“Venetië zinkt niet meer, maar het water blijft stijgen.” Het zijn de laatste woorden van het muzikale theaterdrieluik ‘Spell m-a-n (Congo)’, een Toneelschuur-productie onder regie van Karina Kroft. En als dit stuk van Paul Pourveur al samen te vatten is, dan komt die laatste zin het dichtst in de buurt. ‘Spell m-a-n’ duwt je onder in een zee van woorden. Even mag je op de kant bijkomen, met liedjes van o.a. Joni Mitchell en James Taylor, maar dan ga je meteen weer kopje onder.

Het decor doet denken aan een hippe strandtent op Bloemendaal: kek, strak en ‘loungy’. Een verhoogde houten vloer met in het midden een rechthoekige vijver waarin tientallen witte lotusbloemen drijven. Op de achtergrond een groot rood doek met bladerprint. Een blonde vrouw (Ricky Koole) in een lichtblauwe jurk zit aan het verre uiteinde van de vijver met haar rug naar het publiek. Drie mannen (Michiel Huisman, Jasper Boeke en Vincent Croiset) met trendy blouses bevinden zich vooraan.
In het eerste gedeelte van het drieluik vertellen de drie elkaar en het publiek een verhaal over de Amerikaan Silvio, die een odyssee onderneemt naar de binnenlanden van Congo. Als een zwaan-kleef-aan verzamelt hij negen andere blanke mannen met wie hij uiteindelijk begint aan de zoektocht naar een blonde vrouw, genaamd Elise Livingstone naar de befaamde uitspraak "Dr. Livingstone, I presume?". In de jungle verandert het sprookje van de zwaan in een blanke versie van het kinderversje met de tien kleine negertjes en zo blijft Silvio uiteindelijk weer in zijn eentje over.

Op het moment dat de held van de queeste oog in oog komt te staan met de mysterieuze blondine is het eerste deel afgelopen. De drie acteurs verruilen de spreekstoel voor muziekinstrumenten en de vrouw komt uit de achtergrond naar voren om te zingen. Het teksttheater maakt plaats voor een klein concert met lichte muziek. Een vijftal liedjes verder legt de zangeres de microfoon weer neer en begint ze aan de monoloog die het derde gedeelte van de voorstelling vormt.
Waar de mannen de wereld in trokken, verdiept de vrouw zich in haar lichaam. Via haar darmen dwaalt ze af naar haar DNA en andere biochemische wetenschappelijkheden. Ze is eerst een kind die vrouw wordt, dan een minnares die moeder wordt en ten slotte realiseert ze zich hoe haar lichaam allerhande geschiedenissen en processen herbergt waar ze geen grip op heeft. Maar ze is ook een personage dat zich moet, maar niet echt wil verhouden tot, zoals ze zelf zegt, “klank, decor, geluid en licht.”
Het is maar een voorbeeld van hoe de overdadige tekst van Paul Pourveur zich begeeft op verschillende betekenisniveaus. Er wordt gespeeld met begrippen en het ene jargon wisselt het andere in hoog tempo af. Ook zijn er veel lange uitwijdingen die een zware wissel trekken op de samenhang en regelmatig worden zaken uitvoerig uitgelegd of verduidelijkt.
Regisseuse Karina Kroft heeft in haar regie de gewrongen tekst alle ruimte gegeven in plaats van hem bijvoorbeeld in te perken of er tegenwicht aan te bieden. Dat maakt ‘Spell m-a-n’ (Congo)’ tot een vermoeiende intellectuele exercitie. De tekst komt nergens daadwerkelijk tot leven. Bij het verhaal van de mannen is dat nog enigszins te billijken, maar de zwakte komt tot uiting in de slotmonoloog. De intimiteiten en de pijn die daarin ter sprake komen, worden zelfs met de grootst mogelijke inspanningen van Koole niet invoelbaar.
Het kan zijn dat Karina Kroft een zekere zakelijkheid heeft beoogd. Ook de keuze voor de liedjes in het middenstuk, van singer-songwriters die meer gericht zijn op de tekst dan op het hart of de onderbuik, lijkt dat te bevestigen. Maar met teksten als “Life is like a river, it comes and goes” wordt al vooruitgelopen op de schrijnende vrijblijvendheid waar het stuk uiteindelijk in wegzinkt. Want waar ‘Spell m-a-n (Congo)’ op emotioneel of visueel niveau al weinig te bieden heeft, wordt dat op inhoudelijk niveau niet bepaald gecompenseerd. “Venetië zinkt niet meer, maar het water blijft stijgen.” Na ruim anderhalf uur theater is dat de sofistische non-conclusie.

Meer info: www.toneelschuur.nl.

Gezien: ‘Spell m-a-n (Congo)’, Karina Kroft,
6 mei 2007, Toneelschuur, Haarlem.