Hollandse Nieuwe festival I
Stank, Schande, Woningnood

Hollandse Nieuwe: jong schrijftalent onder de loep

Verslag door Gigi Schuiten

De 10e editie van Hollandse Nieuwe festival werd donderdagavond in Amsterdam onder aanvoering van brassband Brotherhood feestelijk geopend. Na een swingende wandeling over het terrein van de Westergasfabriek, werden gasten en publiek onthaald op bubbels, Surinaamse hapjes en korte speeches door Marjorie Boston, artistiek leider van de fuserende theatergezelschappen Cosmic en Made in da Shade, en drs. Maya Meijer-Bergmans, kunsthistorica. Daarna was het tijd voor de eerste voorstellingen. TheaterCentraal.nl was er bij en beoordeelt de komende dagen het werk van het aanstormend toneelschrijftalent, dat in geënsceneerde readings aan het publiek wordt gepresenteerd. Vandaag aandacht voor ‘Stank’, ‘Schande’ en ‘Woningnood’.

Stank
Schrijver en kunstenaar Ahmed Aynan (1970, Marokko) bijt het spits af. Zijn ‘Stank’ vormt de openingsvoorstelling. Al snel blijkt dat Aynan zich lelijk heeft vertild. Hij voert liefst negen personages op in 40 minuten tekst. De verhaallijnen zijn warrig en chaotisch, de onderlinge relaties tussen de karakters goeddeels onduidelijk. Het stuk is volgepropt met allerlei thema’s zoals integratie, geloof, terrorisme, drugs en vooral seks, seks en nog meer seks. Opvallend is de combinatie van enerzijds hoogdravend, bijna formeel taalgebruik en anderzijds ronduit platte schuttingtaal. De zinnen zijn doorspekt met kutten, piemels, flikkers, ho’s, tieten, reten en fucks. Provocerend is dat niet, saai wel. Ergens doet het zelfs wat ouderwets aan.
Het stuk van Aynan is overigens niet ontspeend van humor, bevat beslist ook goede vondsten en biedt in zijn totaliteit een schat aan materiaal. Zo veel dat Aynan uit deze veertig minuten zeker drie stukken kan schrijven. Als ‘Stank’ in deze vorm al maakbaar en produceerbaar is, dan toch niet voordat er flink in wordt geschrapt en aan wordt gesleuteld.


Schande
‘Schande’ van Gert-Jan Stam (1972, Nederland) heeft veel meer potentie. Het is van de drie stukken ook de meest originele. Stam koos voor de autobiografische insteek en voert zijn ouders en zichzelf ten tonele. Vader en moeder Stam mogen het publiek toespreken tijdens de première van het eerste stuk van de hand van hun zoon. Ondertussen trekt Stam zelf op de achtergrond aan de touwtjes en legt pa en ma met zijn pen niet alleen allerlei pittige uitspraken en buitengewone reflecties in de mond, maar regisseert ook de gebeurtenissen nauwgezet. De verhaallijn is helder en toch verrassend. Stam zet – in de goede zin van het woord - het publiek voortdurend op het verkeerde been. De dialogen doen natuurlijk aan, en zelfs de wat meer diepzinnige en filosofische gedachten blijven in spreektaal overeind.

Voor een reading is het stuk erg ‘af’. De vormgeving ziet er gelikt uit, en bevat wat geinige extraatjes die de theatraliteit ondersteunen. Regisseur Rob de Kuiper heeft in Mies de Heer en Reinier Bulder bovendien al het ideale echtpaar Stam gevonden. De humorvolle tekst lijkt hen op het lijf geschreven en ze ontlokken het publiek zowel gelach als spontane geluiden van bijval. Dat ‘Schande’ het goed kan gaan ‘doen’ als stuk is wel duidelijk. Voor een avondvullende voorstelling is het misschien net even te klein, maar in het lunchtheaterprogramma van theater Bellevue of als festivalvoorstelling zien we ‘Schande’ graag terug.

Woningnood
Ook ‘Woningnood’ is van verheugend goede kwaliteit. Dit tragikomische verhaal van Nathan Vecht (1977, Nederland) gaat over een dag uit het leven van een bejaarde vader, zijn dochter en een glazenwasser. Vecht won in 2002 de jury- en publieksprijs van het Camerettenfestival als helft van het cabaretduo Ruben & Nathan, en die cabareteske inslag is terug te vinden in dit debuut.

Hij wisselt puntige oneliners uitstekend af met langere teksten, en schroomt daarbij niet de diepte op te zoeken. Het stuk bevat voldoende gelaagdheid en symboliek om theatraal aansprekend te zijn, en de verhaallijnen zijn mooi met elkaar vervlochten. Niet alleen het taalritme deugt, ook het taalgebruik van Vecht is opmerkelijk: hij beweegt zich over breed spectrum van grappige woordspelingen en poëzie tot nieuwe samenstellingen en scheldwoorden. De ruimte die hij zichzelf als schrijver gunt, komt niet alleen de uitvoerbaarheid van dit stuk ten goede maar zou hem in de toekomst ook wel eens zijn eigen, duidelijk herkenbare signatuur als toneelschrijver kunnen opleveren. ‘Woningnood’ kunnen we moeiteloos opgevoerd zien worden in een middelgrote zaal en is voorlopig onze favoriet voor de Schrijversprijs die aan Hollandse Nieuwe is verbonden.

De besproken voorstellingen zijn op onderstaande data en tijdstippen nog te zien:

Stank: zaterdag 27 oktober, 20.30 uur
Schande: zaterdag 27 oktober, 21,30 uur
Woningnood: vrijdag 26 oktober, 20.30 uur.

Kaarten kosten € 7,50 / € 6 CJP/Stadspas/pas 65 en kunnen telefonisch gereserveerd worden via telefoonnummer: 020-6065040 of aan de kassa worden gekocht. Voor meer informatie over het programma: www.hollandsenieuwe.nl
Foto: Jean van Lingen