King Lear
RO theater

Stormachtige King Lear zwakt naar einde toe af

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een:
staande ovatie (9) / open doekje (4) /applaus (5) /beleefd applausje (9) / geen applaus (6) of gooien met rotte tomaten (16).

Recensie door Judith Blankenberg

Met 'King Lear' heeft Alize Zandwijk weer eens aangetoond zeer bedreven te zijn in het maken van theater. Uit eeuwen theater haalt ze vele trucs uit de kast om deze King Lear te maken en ze doet dat op zeer doeltreffende wijze. De vorm maakt van 'King Lear' een eigentijdse voorstelling met grote overtuigingskracht. Zonder in te boeten aan inhoudelijkheid of diepgang weet de regisseuse een toegankelijke voorstelling te maken, die zowel ontroert als confronteert.

De storm in 'King Lear' is een belangrijk element uit de klassieke tekst van Shakespeare. Als metafoor voor de verwarring in Lears hoofd en als ommezwaai in het verhaal. Bij het RO theater is de storm een prachtig vormgegeven theatraal spektakel, waarvan het effect niet mis te verstaan is. Vanaf dit punt is Lear niet sterk meer en overgeleverd aan de goed- en slechtheid van de hem omringende personages. Het betekent voor de enscenering van het RO theater echter ook het einde van de helderheid. 'King Lear' is desondanks een zeer rijke voorstelling. De thematiek van ouder worden en misleiding door uiterlijk vertoon is onder de oppervlakte sterk aanwezig.

Het eerste deel van de voorstelling wordt gekenmerkt door onhandigheid en overdrijving. Alize Zandwijk weet dit zo in te zetten dat de acteurs hierdoor aan geloofwaardigheid en ontroering winnen. Met veel humor en vaart nemen de acteurs de toeschouwers mee in de diverse complotten die gesmeed worden ten goede en ten kwade van King Lear. Als duveltjes uit doosjes verschijnen de personages vanonder de tribune. Door kostumering en vooral grime lijken ze op poppen uit de poppenkast. De nar, gespeeld door Lukas Smolders, heeft als ogen een kruisje en een rondje als mond. De zusters Goneril en Regan, respectievelijk gespeeld door Fania Sorel en Esther Scheldwacht, hebben zich dermate opgetut om naar de gunst van hun vader te dingen dat de contouren van hun ogen en mond zijn overdreven. Ook de andere personages hebben iets weg van karikaturen, waardoor de speelstijl diffuus wordt. Ze staan regelmatig op een rijtje naast elkaar en het woord is de belangrijkste troef in het gevecht om macht. Er is geen sprake van inleving, maar als de nar aan koning Lear vraagt of hij hem Jack mag noemen, wordt dit verzoek door Jack Wouterse, die Lear speelt, met klem afgewezen. In al zijn eenvoud versterkt deze speelstijl de geloofwaardigheid van de personages. Bovendien zorgt de speelkwaliteit van alle acteurs voor de noodzakelijke overtuigingskracht. Cordelia, gespeeld door An Hackselmans, Lears jongste dochter en oogappel is tijdens het eerste deel grotendeels afwezig. Zij is verbannen naar Frankrijk, omdat zij weigerde deel te nemen aan de huichelachtige vleierijen die haar zusters hun vader voorhielden. Samen met Kent, gespeeld door Bart Slegers, en de nar, verzorgt zij in het tweede deel de zeer teleurgestelde en verwarde Lear.
Het decor speelt een zeer belangrijke rol in de voorstelling. Het staat symbool voor de berg die beklommen moet worden om tot inzichten te komen. Aan weerszijden van de trap die vanonder de tribune loopt totdat een paars gordijn het zicht berooft op wat er achter is, zijn twee plateaus die als beperkt speelvlak dienen. Als tijdens de storm de paarse gordijnen open waaien wordt de rest van de gigantische trap tot in de nok van het theater zichtbaar. Hier en daar verschijnen buizen van een orgel omhoog.Takken en enkele opgezette dieren geven de indruk van een bos. Het idee van poppen wordt nogmaals benadrukt: de acteurs lijken op poppen op een draaiorgel. Wie dit orgel bedient is echter onduidelijk.
Vanaf dit punt vertroebelt de helderheid uit het eerste deel. Dit heeft deels te maken met de lengte van de voorstelling: twee en een half uur zonder pauze. De concentratieboog van de meeste toeschouwers is niet zo lang. In hetzelfde vlotte tempo, dat zeer goed werkte in het eerste deel maar nu voor verwarring zorgt, wordt de rest van de tragedie afgewikkeld. Ook de symboliek die rijkelijk wordt toegepast middels vormgeving, grime en kostumering is niet helemaal duidelijk. Als aan het einde Cordelia gedood is en de strijd gestreden, is de uitkomst duidelijk: laat je niet verleiden door uiterlijk vertoon en wees op je hoede voor huichelarij. De weg naar deze uitkomst is als gevolg van een chaotisch tweede deel enigszins ondergesneeuwd.

Gezien:
King Lear, RO Theater,
7 november 2007 Rotterdamse schouwburg Rotterdam
Speellijst op www.rotheater.nl
Foto: Leo van Velzen