Maat voor Maat
't Woud Ensemble

’t Woud zoekt intimiteit op festivals

Interview door Marie-Paule Fritschy

Een ensemble dat zich ten doel stelt om repertoirestukken op locatie uit te voeren, kan haast niet voorbijgaan aan Shakespeare. Toch is dat niet de voornaamste reden dat ’t Woud Ensemble heeft gekozen voor ‘Maat voor Maat’. Margien van Doesen en Jos van Hulst, de artistieke leiders van het ensemble, baseren zich bij het kiezen van een stuk vooral op de actualiteit. Zo stuiten ze in het dagelijks leven op de term ‘betutteling’ en op mensen die klagen dat de samenleving teruggaat naar de jaren vijftig. Niemand neemt daarbij echter een actieve houding aan. “Waar zijn de idealen of waar is dat najagen van passies gebleven?”, vroeg ’t Woud Ensemble zich af en ging, samen met regisseur Christiaan Mooij, op zoek naar een relevant toneelstuk voor hun nieuwste festivalproductie.

Het was Mooij die uiteindelijk met Shakespeares ‘Maat voor Maat’ op de proppen kwam. Een stuk dat gaat over hoe mensen omgaan met regelgeving, hetzij wettelijk, hetzij sociaal. In ‘Maat voor Maat’ staat de zachtmoedige Hertog zijn macht af aan de strenge Angelo, die ervoor moet gaan zorgen dat de wetten in de stad weer worden gerespecteerd. De enige misdaad die hij echter vervolgt, is ongebreidelde seksualiteit. Daardoor wordt de jongeman Claudio, die zijn vriendin Julia zwanger heeft gemaakt zonder dat zij getrouwd zijn, opgepakt en ter dood veroordeeld. Isabella, de zus van Claudio, smeekt Angelo het leven van haar broer te sparen. Geheel in strijd met zijn beleid vraagt hij haar om haar lichaam in ruil voor het leven van haar broer. Maar Isabella staat op het punt om het klooster in te gaan en zweert bij haar kuisheid. De Hertog, die al die tijd al vermomd in de stad vertoeft, zet hierop een ingewikkelde intrige op touw, in de hoop alles tot een goed einde te brengen…

Politiek
Mooij: “In het stuk lopen mensen vast tussen wat ze zich voorgenomen hebben en wat de regels voorschrijven.” Een mooi gegeven uit het stuk, dat dit verwoordt, is dan ook dat de cipier die Claudio bewaakt het niet eens is met het vonnis en Angelo vraagt om zijn uitspraak te herzien. Als Angelo echter bij zijn besluit blijft, schikt de cipier zich daarin en zorgt hij ervoor dat Claudio niet kan ontsnappen. In ‘Maat voor Maat’ is volgens ’t Woud Ensemble te bespeuren welke initiatieven mensen (durven te) tonen als het gaat over regels. Artistiek leider Van Doesen legt uit in hoeverre deze overeenkomen met de huidige politieke situatie in Nederland: “Er zijn een heleboel mensen die deel uitmaken van de wetgevende macht en er heel erg uitspringen in de manier waarop ze politiek bedrijven. Het leuke van dit stuk is dat er niet heel duidelijk iets in staat dat Rita Verdonk had kunnen zeggen, maar dat dergelijke elementen er wel inzitten. Een personage is de ene keer meer Balkenende en de andere keer meer Verdonk. We willen er geen etiket op plakken, maar als je je een beetje bewust bent van de wereld waarin je leeft, dan voel je wel dat er dingen in het stuk zitten waar we het op dit moment over hebben.”

Estafette
Mooij streeft er niet naar om een expliciet geactualiseerde versie van ‘Maat voor Maat’ te schrijven, maar richt zich in plaats daarvan vooral op de dynamiek. “Ik heb scènes door elkaar heen gegooid en tragische momenten meer gewicht gegeven, door een paar scènes bij elkaar te brengen en van een dialoog een monoloog te maken.” Om de focus van de toeschouwer verder enigszins te sturen, besteedt hij veel aandacht aan de op– en afgangen van de personages. De manier waarop de personages elkaar afwisselen, komt overeen met de wijze waarop sporters dat doen bij een estafetteloop: zij lossen elkaar af.

Lodewijk Asscher
Bij de bewerking heeft Mooij “dankbaar gebruik gemaakt van de nieuwe editie van de Royal Shakespeare Company, waarin alle tekstfragmenten uit de quatro’s en folio’s te vinden zijn.” De basis voor de tekst in de voorstelling is de vertaling en bewerking van Janine Brogt die ze in 1995 voor Het Zuidelijk Toneel maakte, aangevuld met een aantal actuele krantenartikelen. Mooij: “Amsterdam heeft met een jonge Lodewijk Asscher te maken, die de hele wallen en postcode 1012 schoon wil vegen. Een aantal van deze artikelen, die volgens mij veel met het stuk te maken hebben, heb ik daarom aan de tekst toegevoegd.” Hieraan voegt artistiek leider Jos van Hulst toe: “Als Shakespeare in deze tijd geleefd had, had hij dat zeker gebruikt.” ’t Woud Ensemble beschouwt ‘Maat voor Maat’ als een tijdloos en universeel verhaal en ziet het als haar taak om daar een nieuwe en toepasselijke theatrale ruimte voor te ontwerpen, die Van Doesen sympathiek omschrijft als “ons eigen kleine Globe theatertje waarbij het landschap meedoet.”


Een cadeau
De eerste voorstellingen zullen worden gespeeld in polderlandschap De Ans tijdens Oerol en tijdens Over het IJ Festival bij een elektriciteitsverdeelstation aan de Metaalbewerkerweg. Een groter contrast is haast niet voor te stellen, maar daar ziet ’t Woud Ensemble geenszins tegenop. Sterker nog: die locaties zijn volgens Van Doesen echt een cadeau! “Op Oerol beginnen we anderhalve week van tevoren met repeteren, dus daar zijn we al een tijdje aan het werk, voordat we de voorstelling spelen. Het is heerlijk om de voorstelling daarna op een andere locatie opnieuw te ontdekken. Een locatie waar andere dingen gebeuren en waar wellicht de mise-en-scène zal moeten worden aangepast.” ’t Woud Ensemble is er vooral benieuwd naar hoe het idyllische polderlandschap zich zal verhouden tot het industriële elektriciteitsverdeelstation. Ook kijken zij ernaar uit om ‘Maat voor Maat’ op de Karavaan te spelen, aangezien het stuk daar op 17 juli officieel in première zal gaan. “Spelen op al deze verschillende locaties”, concludeert Van Doesen dan ook, “is voor de acteurs en voor de frisheid van de voorstelling echt uniek.”

Opdracht voor het publiek
Bij elke voorstelling streeft ’t Woud Ensemble ernaar het publiek een ervaring mee te geven. “Een voorstelling op zo’n grote locatie is niet alleen voor ons maar ook voor het publiek een uitdaging”, meent Van Doesen. Aan hun vorige productie ‘Rijk’ ging een boswandeling vooraf en ditmaal zal het publiek, om de speelvloer te bereiken, over een smal pad tussen de twee tribunes door moeten lopen. “Wat doe je als je met z’n allen in de smalle ruimte tussen twee tribunes wordt geperst, hoe ga je op dat moment met elkaar om?”, vraagt ’t Woud Ensemble zich af. Eenmaal op de tribune zal de aandacht worden getrokken door een grote muur vol kieren en gaten en een lantaarnpaal. Daar krijgt het publiek volgens Mooij “een relevant verhaal, waarbij goed gespeeld wordt, waarover nagedacht is en waarbij de rijkdom van Shakespeare wordt getoond; intelligent zonder intellectueel te zijn. Aan de ene kant is het gewoon een komedie, soms zelfs plat volksvermaak, maar aan de andere kant is het echt een tragedie. Wat het stuk interessant maakt, is dat je je als toeschouwer voortdurend aangesproken voelt en veel op je af krijgt.”

Over het IJ Festival
‘Maat voor Maat’ is na ‘Bruiloft’ en ‘Rijk’ de derde coproductie van ’t Woud Ensemble, Over het IJ en de Karavaan. Een samenwerking waar het ensemble bijzonder over te spreken is. Haarfijn leggen zij uit waarom zij graag op het Over het IJ staan: “Het is heerlijk om de stad even met het pontje te verlaten en naar een andere wereld te gaan. Mensen gaan naar eilanden toe, terwijl je hier in het mini een soort vakantie-ervaring kunt hebben!”, vertelt Van Doesen enthousiast en Van Hulst vult aan: “Ik denk dat Over het IJ nu in een hele mooie overgangsfase zit. Er komen steeds meer nieuwe locaties bij, waardoor het festival Noord elk jaar meer intrekt. Daardoor ontstaat er letterlijk een wisselwerking met dit stadsdeel, die veel mogelijkheden biedt – maar daar moet je als stad in investeren.” Spelen op het Over het IJ Festival brengt een unieke uitdaging met zich mee, weet Van Hulst bovendien: “Was het Over het IJ Festival er niet geweest, dan waren we nu niet bezig geweest met de vraag hoe we het polderlandschap vertalen naar de stad. Ik weet zeker dat de voorstelling op dit festival totaal anders wordt dan op Oerol en de Karavaan en dat is een uitdaging die expliciet door Over het IJ wordt geprovoceerd.” Mede dankzij Over het IJ beschikt het ensemble niet alleen over voldoende middelen om de enorme productie te maken die zij willen maken, maar worden zij ook op het gebied van publiciteit gesteund, doordat de publiciteitscampagne van het Over het IJ Festival ’t Woud Ensemble zichtbaar maakt en hen op de voorgrond schuift. Allemaal dingen die volgens Van Doesen “heel belangrijk zijn, omdat het voor ons belangrijk is dat we niet ondersneeuwen in het festival, maar ook de mogelijkheid krijgen om ’t Woud Ensemble neer te zetten.”

Samen Werken
Samen met Van Hulst richtte Van Doesen het ensemble in 2005 op met de bedoeling repertoirevoorstellingen op locatie te spelen. Zij bevinden zich in een redelijk unieke positie door als acteurs eigen plannen te kunnen initiëren en elk jaar opnieuw te kiezen met wie zij deze ideeën willen uitvoeren. Over hun samenwerking met Mooij vertelt Van Doesen: “Door met Christiaan Mooij te werken krijgen we een totaal nieuwe energie binnen, die iets oplevert dat wij voorheen nog niet kenden, maar wel past binnen dat wat we willen.” Mooij: “Jullie hebben een goed idee van hoe jullie willen werken en wat voor soort voorstellingen jullie willen maken. Ik voel me uitgenodigd om daaraan mee te werken en doe nu ook echt mee, want vanaf het moment dat we begonnen met repeteren werden jullie acteurs. Jullie durven een verantwoordelijkheid af te staan en daardoor maken we deze productie met z’n allen. Ik denk dat dat kwaliteit is en ik vind het goed dat jullie dit ook steeds weer met anderen doen”, complimenteert een tevreden regisseur.

Ondernemerschap
Van Doesen legt uit hoe ze wil voorkomen om uitsluitend van kunstsubsidies afhankelijk te zijn. “Door naast het produceren van voorstellingen ook heel erg bezig te zijn met ondernemerschap en hoe we kunnen samenwerken met organisaties buiten de theatersector en de kunstwereld.” “Maar”, benadrukt Van Hulst, “de manier van samenwerken, komt voort uit de waardes die wij belangrijk vinden in het werkproces. Alles moet in openheid gebeuren, er mag nooit een tweede agenda zijn en alles moet bespreekbaar worden gemaakt. De mensen moeten bij het samenwerken voorop worden gesteld.” „We geloven dat je de manier waarop je met jezelf en met anderen werkt, terugziet in de voorstelling.” ’t Woud Ensemble werkte samen met natuurorganisaties, zoals Staatsbosbeheer, Stichting het Vliegenbos en het Brabants Landschap. Bang om hun ziel aan de duivel te verkopen zijn ze niet. Van Doesen verklaart stellig: “Op de één of ander manier zijn Jos en ik dat absoluut niet, ook omdat we zo goed weten waar we heen willen en door het samen werken voortdurend getoetst worden in ideeën over hoe je met theater omgaat. Je zal ons niet over vijf jaar voor 2000 man zien optreden, want de intimiteit van een voorstelling is heel belangrijk en dat is ook de reden dat we op festivals spelen.”

‘Maat voor Maat’ van ’t Woud Ensemble is te zien in een poldergebied (De Ans) op Terschelling tijdens Oerol, bij een elektriciteitsverdeelstation (Metaalbewerkerweg) tijdens Over het IJ en op een weiland tijdens de Karavaan. Voor meer informatie: www.woudensemble.nl.
Foto’s: Dorien Grötzinger