Keerpunt
Elien van den Hoek

Verplicht onthaasten op het Centraal Station

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een:
staande ovatie (10) / open doekje (6) /applaus (9) /beleefd applausje (7) / geen applaus (8) of gooien met rotte tomaten (6).

Recensie door Marie-Paule Fritschy

Omkeren en teruggaan naar de plaats waar het allemaal begon is geen optie in ‘Keerpunt’. Deze voorstelling van Elien van den Hoek en Kim Arntzen eindigt niet waar hij begint. Het vertrekpunt is de Tolhuistuin, waarvandaan de publieksbegeleiders het publiek in ganzenpas naar de pont loodsen. “Het is net een schoolreisje”, merkt één van de bezoekers terecht op. Bestemming van de reis is het Centraal Station, een plek waar iedereen – met uitzondering van de bezoekers van ‘Keerpunt’ – haast heeft. Honderd minuten lang kun je je gedachten de vrije loop laten, aangezien het tempo van de theatrale wandeling laag ligt en de scènes meer dan eens worden herhaald.

Een voorstelling bijwonen op het Centraal Station vereist voorbereiding. Op de pont worden de toeschouwers verzocht om aan de rechterkant van de trappen te blijven en rekening te houden met gehaaste passagiers. Geheel in stijl wordt het bericht afgesloten met de drie tonen (“tu, du, duu”) die de Nederlandse Spoorwegen ook voor zijn mededelingen gebruikt. Daarna wordt het bericht herhaald. Eenmaal aangekomen in het station zijn door de koptelefoons geroezemoes en gehaaste voetstappen te horen. De geluiden vallen niet uit de toon in een gemiddelde stationshal en brengen toch een vreemde gewaarwording teweeg: als bezoekers van ‘Keerpunt’ horen we iets anders dan ‘normale’ reizigers, terwijl we wel zien wat ze doen. Wij staan erbij en we kijken ernaar, alsof elke voorbijganger onderdeel uitmaakt van de voorstelling.

De eerste échte actrice is te ontwaren bij de spoorborden. Met wapperende haren komt ze aanrennen om de borden te bekijken, en er spoorslags weer vandoor te gaan. Dit ritueel herhaalt zich, totdat we ons naar perron elf begeven. Het perron aan de overkant dient als podium, dat wordt bewaakt door sopraan Lucia Meeuwsen. Wie zijn blik van haar afwendt ziet hoe een actrice achterwaarts opkomt en hoe conducteurs gevieren naar een trein dribbelen. Het meisje met de wapperende haren rent hier als running gag doorheen. De choreografieën, waarin volop gevarieerd wordt in tempo, doen denken aan die van danstheaterstukken van choreografen zoals Pina Bausch. De loopritmes brengen dynamiek in de voorstelling, die verder echter veel van het hetzelfde bevat. Dit omdat de handelingen die de spelers uitbeelden minimaal zijn en zich voortdurend herhalen. Hetzelfde geldt voor de verschillende achtergrondmelodietjes die door de koptelefoons te horen zijn. De verleiding om in de eerstvolgende trein te springen is daarom groot, maar wordt nog net onderdrukt door nieuwsgierigheid naar het vervolg van de tocht.
In het trapgat tijgert een man achterwaarts de treden op. Ook ‘normale’ reizigers zien hem. Eén van de bezoekers van ‘Keerpunt’ valt op dat “de mensen gewoon dóór lopen!”. De enige reiziger die de tijd neemt om even stil te staan – en een foto te maken – is een Japanse toerist. We vervolgen onze tocht naar een verlaten hal, waar we de tijgerende man vanuit kikvorsperspectief zien en we worden getrakteerd op een mooi geënsceneerde confrontatie. Een actrice schuift millimeter voor millimeter in onze richting. Spelers die haar willen kruisen, stuiten op een onzichtbare barrière. Wie hier doorheen wil moet zich in allerlei choreografische bochten wringen. Uitgezonderd onze running gag, die nog altijd niet uitgerend blijkt…
Vliegensvlug is ook de jongste speler. Met een grashalm in zijn knuistje wringt hij zich tussen de bezoekers door. Al zijn aandacht is gericht op de oudste acteur. Het jongetje cirkelt om de man, die zijn opa zou kunnen zijn, heen, spiegelt zijn bewegingen en kietelt hem met de halm. De toenaderingspogingen leveren scènes op die zowel ondeugend als ontroerend zijn. Wat tevens tegenstrijdige gevoelens oproept, is de houding van het meisje die alles als een koala omklemt. Als het publiek haar passeert hangt zij over een spoorbord. Haar houding is komisch, aandoenlijk en hartverscheurend tegelijk. Hoewel interessant is het niet mogelijk om lang naar haar te kijken, want een schoonmaker plukt haar onverstoorbaar van het bord om haar in een Icova-bak te deponeren. De vastberadenheid waarmee zij telkens weer (ongezien) uit de bak ontsnapt en zich aan een nieuw slachtoffer vastklemt, heeft veel weg van de danseres die datzelfde doet in het danstheaterstuk ‘Café Müller’ van Bausch. Handelingen als deze duiden de veelzeggende beeldtaal van Van den Hoek en Arntzen. Voor degenen die zich in het drukke Centraal Station overgeven aan het trage tempo, openen zij een nieuwe wereld, waarin tijd niet langer een rol van betekenis speelt. Anderen tellen waarschijnlijk de minuten af op één van de vele stationsklokken…

Gezien:
‘Keerpunt’, Elien van den Hoek en Kim Arntzen
4 juli, Station Amsterdam Centraal, Amsterdam
Meer informatie: www.overhetij.nl
Foto: René den Engelsman