Amator
Nieuw West

Amator the sequel is voorvechter van theater

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een: staande ovatie (0) / open doekje (3) /applaus (2) /beleefd applausje (10) / geen applaus (3) of gooien met rotte tomaten (2)

Recensie door Judith Blankenberg

De films van Kieslowski zijn dankbaar materiaal voor theatervoorstellingen. NTGent waagde zich aan de tiendelige serie Dekalog. Nieuw West koos voor zijn veel eerdere film Amator. Met weinig middelen schildert Kieslowski de opkomst en ondergang van een man en een vrouw die van elkaar houden, maar van elkaar gescheiden worden door film. Nieuw West doet dit nog eens dunnetjes over, door de personages een aantal decennia later te laten zien, terugkijkend op hun leven en die beslissende periode.

Broos en breekbaar, zo komen de acteurs het podium op. Tussen grote oude videoprojectoren en witte plastic tuinstoelen lijken ze zich niet echt op hun gemak. Er is dan al een grijs krakend videofilmpje getoond, waarin een soort goeroe over revolutie en een nieuwe tijd predikt. In die nieuwe tijd geloofden de personages ooit, hij nu niet meer, zij probeert zich nog steeds vast te klampen aan de hoop op een betere toekomst.
Middels poëtische taal kijken de acteurs, die hun sporen al verdiend hebben bij het Werkteater, Cas Enklaar en Marja Kok, terug op hun jongere versies. Ze kruipen in de huid van de personages, die Kieslowski geschapen heeft in 1979 en bedenken hoe het verder met hen is gegaan. Hij had zijn camera gekocht om zijn opgroeiende kind vast te kunnen leggen. Nooit had hij gedacht dat zijn films zoveel impact zouden hebben. Hij vertelt hoe hij gewoon probeerde te laten zien wat hij zag en hoe hij de kracht van de verbeelding onderschatte. Zijn film over een onvolgroeide man die al decennia in de fabriek werkt tot ieders tevredenheid werd verboden. Zijn directe leidinggevende werd hierom zelfs ontslagen. Zijn vrouw is dan inmiddels al bij hem weg.
Tot zover volgt Nieuw West de film. Ze voegen echter het verhaal van de vrouw toe, waar zij heenging en waarom. Ze wantrouwt het medium film en wil in het westen actrice worden en deel uitmaken van het nieuwe theater. Uiteraard mislukt deze droom en ze keert weer terug naar Polen.
Evenals in de film gebruikt Nieuw West heel weinig middelen om het verhaal van de personages te vertellen. Woorden zijn hun belangrijkste troef en een strak gechoreografeerde mise-en-scène helpt hen daarbij. Ze missen echter de kracht van het beeld, dat in de film zoveel meer kan zeggen, dan de woorden die ze nu moeten gebruiken. In het filmpje waarin Ger Thijs de man speelt, waar zij naar toeging om haar droom te verwezenlijken, wordt ook naar de woorden gegrepen. De keuze voor film, die juist een beeldende kracht zou kunnen hebben, is daarom verwonderlijk.
Hij en zij zijn amateurs, die niet weten hoe ze hun leven hadden kunnen leiden en er desondanks het beste van proberen te maken, zelfs als ze hun liefde daarmee kapot maken. Ze lossen puzzelstukjes op die Kieslowski openliet. De inkijk in hun leven een aantal jaar later en de gevolgen van deze beslissende periode is mooi, maar de veelheid aan mogelijkheden die Kieslowski openliet wordt teniet gedaan. Ze ontkrachten het medium film, zonder daar nu iets wezenlijks aan toe te voegen.
De voorstelling eindigt met een masterclass van de vrouw, al wil ze het zelf niet zo noemen. Ze traint acteurs in het spelen van liefde als een ware voorvechtster van theater. Op het toneel heeft ze haar kracht weer gevonden. Hij eindigt met een opsomming van filmische technieken, niet met de minachting die zij in dezelfde woorden legde aan het begin van de voorstelling, maar het is duidelijk dat Nieuw West met deze voorstelling een lans heeft willen breken voor het theater. De film dreef ze uiteen, in het theater zijn beide personages weer bij elkaar.

Gezien:
‘Amator’, Nieuw West
4 december 2008, Rotterdamse Schouwburg, Rotterdam
De speellijst is te vinden op:www.nieuwwest.com
Foto: Ben van Duin