Roberto 1
NUT
Festivals: Festival aan de Werf

NUT legt lat te hoog met Roberto 1

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een: staande ovatie (16) / open doekje (14) /applaus (4) /beleefd applausje (4) / geen applaus (9) of gooien met rotte tomaten (6)

Recensie door Gigi Schuiten

Nieuw Utrechts Toneel (NUT), onder aanvoering van artistiek leider en regisseur Greg Nottrot, is komend festivalseizoen te zien met het tweeluik ‘Roberto’. De voorstellingen zijn verschillende benaderingen van hetzelfde stuk, waarvoor Nottrot zich liet inspireren door de toneeltekst ‘Roberto Zucco’ van de Franse auteur en regisseur Bernard-Marie Koltès. Deel 1 is een samenraapsel van losse en nogal hysterisch gespeelde scènes, bijeengehouden door een quiz waarin veel participatie van het publiek wordt gevraagd.

Het gaat al mis voor aanvang van de voorstelling, wanneer alle bezoekers in de hal van het Amsterdamse theater Bellevue samen worden gedreven om te luisteren naar een slecht verstaanbare speech van acteur Bram Kwekkeboom in de rol van de criminoloog. Hij legt uit dat het publiek deel gaat nemen aan een onderzoek naar moorddadige neigingen en wordt daarbij geassisteerd door twee actrices, die onder andere etiketten uitdelen. Iedere bezoeker schrijft daarop zijn voornaam en de eerste letter van zijn achternaam en plakt dat naamkaartje vervolgens duidelijk zichtbaar op zijn kleding. Bij het betreden van de grote zaal wordt met een polaroidcamera haastig een mugshot van iedere bezoeker genomen, waarna ieders naam wordt genoteerd. Deze intakeprocedure duurt erg lang, doet nogal knullig aan en wekt vooral irritatie op.
Wanneer het publiek dan eindelijk zit, volgt nog een toelichting op het stuk en dan pas dimt het licht tot het stikdonker is. Twee actrices hebben op de tribune plaats genomen, eentje op het toneel. Ze praten op harde fluistertoon met elkaar. Kennelijk zitten ze op iets of iemand te wachten. Alleen wie bekend is met de waargebeurde geschiedenis van Roberto Succo (waar Bernard-Marie Koltès zijn toneeltekst op baseerde), begrijpt dat deze openingsscène draait om de eerste ontsnapping van de jonge Italiaanse seriemoordenaar. Als vijftienjarige vermoordde Succo zijn ouders en belandde na zijn arrestatie in een psychiatrische inrichting. Daar behaalde hij een graad in politieke wetenschappen, en wist vervolgens na vijf jaar te ontsnappen naar Frankrijk waar hij – naast het plegen van talloze andere misdaden - twee meisjes verkrachtte en vermoordde, en een arts en twee agenten om het leven bracht voor hij in 1988 in zijn woonplaats Mestre in Italië opnieuw werd gearresteerd. Weer ontsnapt Succo, maar komt deze keer niet verder dan het dak van de gevangenis, waar hij vanaf valt. Hij overleeft het ongeluk, maar pleegt een paar maanden later zelfmoord in zijn cel.
De hoofdbestanddelen van dit verhaal zijn door NUT in korte, tamelijk absurdistisch aandoende scènes vervat, en zo van elkaar geïsoleerd dat ze helemaal op zichzelf zijn komen te staan. Het toneelspel van Floor Leene, Lize van Olden, Marieke van Leeuwen en Daniel van Klaveren is veel te zwaar aangezet en verliest daardoor zijn geloofwaardigheid. Wat overblijft, doet denken aan klassikale oefeningen waarvan goed voor te stellen is, dat ze op die manier op de toneelschool worden gegeven. De voordurende onderbrekingen van Kwekkeboom - waarbij het zaallicht telkens aanfloept - versterken dit gevoel. Hij onderwijst echter niet de acteurs maar geeft korte lezingen over criminologie en geweld aan het publiek, waarna een wat flauwe quiz volgt met vragen als “wie heeft er wel eens een moord gepleegd”, “niemand?”, “wie heeft er wel eens een vlieg doodgeslagen?” en onmogelijke hypotheses als “wanneer je na de geboorte van twee baby’s, weet dat één van hen op zal groeien tot een seriemoordenaar, wat zou je doen? Eén kind vermoorden, beide kinderen vermoorden of ze alle twee laten leven?” Daarnaast worden verschillende toeschouwers direct aangesproken en gevraagd hun ervaringen te delen. Daar gaan de meeste gretig en uitvoerig op in, en spuien hun oninteressante ditjes en datjes als ware het een groepstherapiesessie. Deze ingebouwde interrupties leiden de aandacht nog meer af van de toch al moeilijk te onderscheiden en inhoudelijk niet al te sterke verhaallijn.
In ‘Roberto 1’ ligt de nadruk dus op de interactiviteit met het publiek, en draait de uitvoering vooral om de quiz waarmee aangetoond wordt dat er in iedereen een potentiële moordenaar schuilt. De scènes zijn daar slechts onnatuurlijk gephotoshopte en slecht uitgekozen illustraties bij. Want de levensloop en de pathologie van Roberto Succo bieden nergens aanknopingspunten als het gaat om de vraag welke omstandigheden Jan met de pet tot moord kunnen drijven. Zo wordt dit ruim anderhalf uur durende, eerste deel van het tweeluik een lange zit met groeiende ergernissen over het Jip en Janneke-niveau van het als “diepgravend” aangekondigde onderzoek, het matige spel en het ontbreken van een echt verhaal. Afgezien van de lengte is dit een stuk dat goed op een laagdrempelig festival als De Parade zou passen maar in de grote zaal hoort deze theatrale workshop beslist niet thuis. En dit jonge gezelschap, dat in 2006 voor het eerst van zich liet horen in een zeecontainer op festival Over het IJ in Amsterdam, eigenlijk ook niet. Dat moet nog lekker kunnen experimenteren, zichzelf ontdekken en uitvinden, en zoals het beginnende theatermakers betaamt nu en dan straffeloos op zijn bek gaan. Maar die vrijheid ontbreekt in de grote zaal, en daardoor legt NUT na een aantal succesvolle producties met ‘Roberto 1’ de lat deze keer veel en veel te hoog. ‘Roberto 1’ is deze maand nog te zien op Festival aan de Werf in Utrecht, het laatste deel gaat in juni in première op Oerol, en hopelijk revancheert de groep zich op Terschelling met ‘Roberto 2’.

Gezien:
Roberto 1, NUT
28 april 2009, Theater Bellevue, Amsterdam
Meer informatie: www.nieuwutrechtstoneel.nl