Als gekken
Laura van Dolron

Gespeelde spontaniteit doet afbreuk aan interessant concept

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een: staande ovatie (6) / open doekje (3) /applaus (3) /beleefd applausje (1) / geen applaus (6) of gooien met rotte tomaten (4)

Recensie door Cisly Burcksen

In de serie ‘Blind Date - nieuwe theatermakers on tour’ presenteert Laura van Dolron haar voorstelling ‘Als gekken’. Hiervoor liet ze zich inspireren door de film ‘The Idiots’ van de Deense regisseur Lars von Trier. Bijzonder aan deze voorstelling is de pretentie dat er live geregisseerd wordt. Van Dolron experimenteerde al eerder met vernieuwende theatervormen en -concepten, zoals bijvoorbeeld in ‘Welk stuk?’ en ‘Lieg ik soms?’ Hoewel ze ook met ‘Als gekken’ interessante vragen en gedachten oproept, heeft het concept helaas een minder geloofwaardige uitwerking gekregen.

“Ik kan niet zomaar vanuit het niets boos worden,” zegt acteur Joris Smit tegen de regisseuse. Hij wil een rol, tekst of een aanleiding om de boosheid vorm te kunnen geven. Vreemd als je bedenkt dat bij een willekeurige amateurcursus ook dit soort opdrachten worden gegeven, waarbij je zonder aanleiding gevoelens moet uitbeelden en daartussen moet schakelen. Je zou verwachten dat professionele acteurs dit tijdens hun opleiding ook hebben moeten doen. Het maakt de reactie van Joris onwaarschijnlijk.
Het idee van ‘Als gekken’ is interessant. De toeschouwer krijgt geen kant en klaar verhaal te zien, maar is getuige van het maakproces van een voorstelling. De regisseur, in dit geval dus Laura van Dolron, geeft ter plekke aanwijzingen aan de acteurs. Helaas blijkt de rol van commentator aan de zijlijn nogal ingestudeerd; tot en met de schaapachtige lachjes die Laura af en toe ontsnappen. Er is helemaal geen ‘live regie’, zoals op de flyer wordt beloofd.
Zoals gezegd liet Van Dolron zich inspireren door ‘The Idiots’, de eerste Dogmafilm van Lars von Trier. Die film gaat over een clubje mensen dat zich afzondert van de samenleving om vervolgens te doen alsof ze gek zijn, zo vertelt Laura aan het begin van de voorstelling. Het repeteren aan een toneelstuk is volgens Laura hiermee te vergelijken. Daarbij vormen theatermakers een clubje, om een deel van zichzelf naar buiten te brengen dat ze in het dagelijks leven niet kwijt kunnen. Dat wil ze graag in deze voorstelling laten zien. Het publiek ziet dus geen compleet stuk, maar een spontaan proces. Niet alleen de rol van de regisseur, maar ook de reacties van de acteurs blijken echter gewoon gespeeld te zijn. Het spel is bij vlagen sterk en boeiend, maar ook regelmatig ongeloofwaardig. Dat ligt niet alleen aan de spelers, maar ook aan de wendingen in de voorstelling.
Van Dolron heeft goede acteurs om zich heen verzameld, waardoor het nog best een onderhouden geheel is geworden. Een pathetische Iwan Walhain die het publiek oproept om hem te omhelzen, fantasierijk spel van Claire Fleury, diepzinnigheid van Martijn de Rijk, Lizzy Timmers die haar pillen is vergeten in te nemen, Joris Smit en zijn ‘publieksangst’: het levert stuk voor stuk mooie scènes op.
Er rijzen interessante vragen, waardoor de voorstelling toch een enigszins filosofisch tintje krijgt, zoals we dat onderhand van Van Dolron gewend zijn. De spelers doorbreken de vierde wand en vragen zich af waarom het publiek er eigenlijk zit. Bovendien blijkt het publiek heel goed spontaan te kunnen doen, terwijl dit de acteurs de grootste moeite lijkt te kosten. Dat refereert dan weer aan de Dogma-setting waarin Lars von Trier ‘The Idiots’ maakte. Bij het Dogma-principe is het de bedoeling een film te maken zonder kunstlicht, uit de hand gefilmd en zonder beeldbewerking. Bij deze wijze van filmen is dus niet alles van tevoren vastgelegd en is er, net als bij een live-regie zou zijn, ruimte voor toeval of spontaniteit. Ondanks dat ‘Als gekken’ leuke vondsten bevat, is het geheel niet geloofwaardig. Jammer, want de insteek geeft wel degelijk te denken. Zou echte spontaniteit wel boeiend theater opleveren? Of zijn er juist kaders en afspraken nodig om een voorstelling interessant te maken? Misschien is dat de reden waarom er in ‘Als gekken’ toch gewoon geacteerd wordt. Jammer dat we van bijvoorbeeld zo’n afweging in het regie- en theatermaakproces niets te zien krijgen.

Gezien:
‘Als gekken’, Laura van Dolron
20 mei 2009, LAKtheater, Leiden
Voor achtergrondinformatie: www.frascati.nl