Met open ogen
Judith Hofland
Festivals: Oerol

Confronterend ervaringstheater zet bezoeker op verkeerde been

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een: staande ovatie (4) / open doekje (6) /applaus (4) /beleefd applausje (7) / geen applaus (4) of gooien met rotte tomaten (5)

Recensie door Mayke Klomp

Judith Hofland neemt je mee op een tour door je eigen wereld. In een spel waarin werkelijkheid, fictie en manipulatie dicht bij elkaar liggen wordt de ego-toerist moedwillig op het verkeerde been gezet.

Met een grote koptelefoon op het hoofd en een video iPod in de hand wordt de nietsvermoedende bezoeker op weg gestuurd. Het lachende meisje op het scherm drukt me op het hart om vooral te genieten van de alledaagse wereld om me heen. Aan de hand van foto’s volg ik een route. Aan de haven van West-Terschelling maakt het meisje me ervan bewust dat de wereld steeds verandert. “Daar waar jij nu zit, zat ik twee dagen geleden.” Ik zie ook duidelijk verschil tussen de foto’s op mijn schermpje en situatie in de werkelijkheid. Ik loop verder en er wordt me gevraagd voor een bankje te poseren. De twee oude mensen die op het bankje zitten, kijken me wat glazig aan, besluiten geen aandacht te schenken aan het feit dat ik giechelend voor ze sta, en staren stoïcijns langs me heen. Hier begint het al wat te wringen. Ik laat me toch niet vertellen wat ik wel en niet moet doen? Er zullen nog meerdere dilemma’s volgen. Het is onduidelijk welke mensen bij de voorstelling horen en dit werkt verwarrend. Werkelijkheid en theatraliteit lopen langzaam in elkaar over. Je voelt je als theaterbezoeker een indringer in de echte wereld.
‘Met open ogen’ zou een meta-ervaring genoemd kunnen omdat je je als deelnemer sterker bewust bent van de alledaagse werkelijkheid. De videotour is zogezegd een beleving die het beleven an sich als zijn onderwerp neemt. Dit gegeven wordt versterkt door het feit dat Hofland de regie van de performance opzettelijk transparant heeft gehouden. De filmpjes zijn duidelijk gescript en geregisseerd. Als een filmscène niet goed gespeeld wordt, laten ze zien dat er door de opnameleiding ingegrepen wordt. Hierdoor wordt de wandelaar zich ervan bewust dat alles wat Hofland hem laat doen, deel is van een vooropgezet spel. Uiteraard is deze transparantie ook weer het gevolg van een bewuste keuze die gemaakt is met een bewust doel. Dat een opname over moet is natuurlijk evengoed gespeeld. Er ontstaat zo een gelaagde werkelijkheid waarvan sommige lagen duidelijker fictioneel zijn dan anderen.
De meest duidelijk fictionele laag wordt ingebracht door filmpjes die rechtstreeks uit het NOS Journaal lijken te komen. Hierin wordt gesproken van een virusepidemie op Terschelling. Als je om je heen kijkt lijkt dit verhaal steeds meer te worden bevestigd door de werkelijkheid, ook al weet je dat het niet waar is. Nadat de meegaandheid van de welwillende bezoeker een aantal maal op de proef gesteld is, benadrukt het meisje dat je zelf moet beslissen wat je doet in je leven, en dat je niet zomaar klakkeloos moet overnemen wat zij je in je oor fluistert. “Het is jouw wereld” luidt het credo. Maar net als je denkt dat je het begrepen hebt en met vernieuwd vertrouwen je eigen wereld in wilt stappen, moet de echte test nog komen. In een overrompelende ontmoeting met een acteur met vlotte babbel wordt je voor de keuze gesteld: Doe ik alsof ik de fictie geloof en ga ik mee in wat ik weet dat een leugen is? Houd ik vast aan het feit dat dit een theatervoorstelling is en word ik zelf een acteur? Of blijf ik bij de waarheid en ontmasker de scène als zijnde een farce?
‘Met Open Ogen’ is een confrontatie met de eigen manipuleerbaarheid. Gaandeweg de wandeling door je eigen wereld ontdek je dat dit helemaal niet je eigen wereld is. Dit is de wereld van Judith Hofland, en zij manipuleert je te denken dat dit jouw wereld is. Erg slim uitgevoerd en minder doorzichtig dan dat het op het eerste gezicht lijkt. Onze manier van omgaan met ficties zet vraagtekens bij onze nieuwsconsumptie. Hoe makkelijk is het om men onwaarheden te doen geloven? Confronterend ervaringstheater om je ogen extra goed bij open te houden.

Gezien:

‘Met Open Ogen’, Judith Hofland
19 juni 2009, Oerol, De Zeevaartschool, West Terschelling