Alfa
Hotel Witlox, Drieons en Stella Den Haag

‘Alfa’: krachtige meeslepende monoloog

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een: staande ovatie (1) / open doekje (8) /applaus (7) /beleefd applausje (4) / geen applaus (7) of gooien met rotte tomaten (10)

Recensie door Maaike Glerum

‘Alfa’, een voorstelling van Hotel Witlox in coproductie met Drieons en Stella Den Haag, vertelt het verhaal van een jonge soldaat die wil deserteren. De monoloog, naar ‘Het boek Alfa’ van de Vlaamse schrijver Ivo Michiels, beleefde onlangs haar première op het festival Boulevard in Den Bosch. De experimentele roman uit 1963 is doeltreffend bewerkt tot een meeslepend duet voor stem en vleugel.

Met zijn handen rustend op zijn bovenbenen en zijn blik naar beneden gericht, kijkt de jongeman strak voor zich uit. Oskar lijkt net zo levenloos als de stenen Christusbeeldjes in de glazen kubus waar hij bovenop zit. Om hem heen staan nog meer van die kubussen op de houten vloer, allemaal met inhoud. Zand en schelpen, zwarte aarde, lege weckflessen, legerdekens, crucifixen, jute zakken, kleurige kunstbloemen. Verwijzingen naar het verleden waaraan Oskar wil ontsnappen. Onbewegelijk zit hij daar, een soldaat op wacht. Hij praat tegen zijn lief An, naar wie hij toe wil en met wie hij in beweging wil komen. Weg van het leger en zijn eigen geschiedenis waarin hij al vaker wilde vluchten maar niets deed. Opnieuw beginnen, ver van de plattelandsgemeente waar hij opgroeide met de strenge leefregels van de kerk en zijn ouders, de pesterijen van medescholieren en de gewelddadige dorpsslager Schram. Maar op deserteren staat de doodstraf.
‘Alfa’ is een voorstelling van Hotel Witlox, Drieons en Stella Den Haag gemaakt naar ‘Het Boek Alfa’ van de Vlaamse schrijver Ivo Michiels. Regisseur Hans van den Boom en Dominique Hoste bewerkten deze roman uit 1963 – het eerste uit een vierdelig taalexperiment- tot een duet voor stem en vleugel. Michiels grotendeels associatief in elkaar overlopende gedachtestromen over soldaat Oskar zijn herschreven in de ik-vorm. Hier en daar zijn wijdlopige passages uit het boek weggelaten om de voorstelling compacter te maken. Het resultaat is een krachtige en meeslepende monoloog, waarmee acteur Herman van de Wijdeven de toeschouwer vijftig minuten lang in zijn greep houdt. Met mooi, ingehouden acteerwerk brengt hij Oskars verleden tot leven. Aanvankelijk lijkt hij te zoeken naar woorden, maar dat is slechts spel. Van de Wijdeven beheerst zijn rol tot in de puntjes en blijkt een meester in tekstbehandeling. Schijnbaar moeiteloos speelt hij met het ritme, neemt pauzes en raast hier en daar met hoge snelheid door de tekst. Met weinig woorden weet de acteur sterke beelden op te roepen: je ziet de houtzagerij van Oskars opa zo voor je, kunt de bedlucht van de tantes bijna ruiken.
De tekst is fragmentarisch van structuur en bevat veel tijdsprongen, waardoor je als toeschouwer goed moet opletten om de draad van het verhaal niet kwijt te raken. Toch wordt al snel duidelijk waar het voor de jonge soldaat om draait: de hereniging met zijn geliefde An. Als Oskar over hun eerste ontmoeting praat, kan hij niet meer stil blijven zitten. Deserteren lijkt een haalbare stap als hij denkt aan “met mijn hoofd op haar buik, An in leven houdend. De boom in leven houdend, het gras in leven houdend, het dorp in leven houdend.” Doordat deze passage meerdere keren in de voorstelling terugkomt, krijgt ze het karakter van een mantra, die de toeschouwer het gevoel geeft dat hij de introverte jongeman steeds een beetje beter leert kennen. De composities van pianiste Laetitia van Krieken, die met haar gevoelvolle spel op de vleugel mooi tegenwicht biedt tegen de ingehouden vertolking van Van de Wijdeven, dragen daar zeker toe bij. Instrument en stem krijgen in het strakke, maar stijlvolle decor alle ruimte om elkaar volledig aan te vullen en een verhaal te vertellen dat oprecht ontroert. Het personage Oskar blijft je daardoor tot een paar dagen na de voorstelling bij. Je hoopt maar dat hij zijn vlucht uit het leger heelhuids overleeft.

‘Alfa’ door Hotel Witlox, Drieons en Stella Den Haag
Gezien, 10 augustus 2009, op het Festival Boulevard in Den Bosch.