De ingebeelde zieke
De Utrechtse Spelen

Klassieke medische satire zinderend tot leven gebracht

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een: staande ovatie (15) / open doekje (3) /applaus (6) /beleefd applausje (5) / geen applaus (4) of gooien met rotte tomaten (19)

Recensie door Celia Noordegraaf

‘De ingebeelde zieke’ (1673) van Molière was vroeger verplichte kost voor menig scholier. De saaie schooluitvoeringen nodigden niet bepaald uit ooit nog een Frans toneelstuk te bezoeken. Hoe anders zal dat zijn voor de hedendaagse bezoeker van de springlevende bewerking van dit klassieke stuk door het nieuwe gezelschap De Utrechtse Spelen onder leiding van Jos Thie. De humor en de levenslust spatten ervan af. Geestig worden inhalige dokters en apothekers te kijk gezet, die inspelen op de levensangst van de rijke hoofdrolspeler. De oorspronkelijke muziek en entr’acts maken de voorstelling extra bijzonder.

‘Uitbundig’ is de dresscode voor de première van ‘De ingebeelde zieke’. Uitbundig is ook de uitdossing van de acteurs als het doek wordt opgetrokken na de inktzwarte proloog. Wat een feest van kleur en geluid. Behalve de ingebeelde zieke zelf, gekleed in een luchtig wit gewaad, dragen alle acteurs felle en uitbundige kostuums. Béline, de echtgenote van Argan, is gehuld in een elegante jurk met ruches en volants. Dr. Diarrheaux Peristaltique draagt een zuurstokroze pak en zijn zoon een knalgeel. Alleen huishoudster Toinette, een schitterende rol van Loes Luca, is in stemmig grijs gehuld.
Het verhaal is gauw verteld. De gierige Argan wil zijn dochter Angélique laten trouwen met een dokter, zodat hij altijd verzekerd is van adequate medische zorg. Zij heeft echter haar zinnen gezet op Cléante, de jonge en aantrekkelijke vriend van haar muziekleraar. Huishoudster Toinette staat achter haar en zet de nodige intriges op om vader uiteindelijk zover te krijgen. Vader Argan is kerngezond, maar beeldt zich allerlei kwalen in als een bizarre poging om aandacht te krijgen. Paul Kooij is meesterlijk in het uitspelen van de angsten, fobieën maar ook doortraptheid en obsessies van Argan.
De uitvoering is bijzonder omdat voor het eerst de verloren gewaande originele muziek van de componist Marc-Antoine Charpentier weer wordt gespeeld. Molière bedacht indertijd een nieuwe theatervorm, de zogenaamde comédie-ballet, waarin muziek, toneelspel en dans bijeen kwamen. In 1980 vond John Powell in Parijs bij toeval de partituur terug tijdens het werken aan zijn proefschrift over muziek in het theater van Molière. Jos Thie voegde aan de toneeltekst delen van de hervonden muziek toe en een aantal tussenspelen. Vooral in het tweede deel worden de musici van barokorkest Musica Poetica op een mooie manier in het spel betrokken.
Niek Kortekaas ontwierp een fascinerend toneelbeeld. Het speelvlak is omlijst met een hoge stellage gevuld met fraai aangelichte medische voorwerpen van glas en aluminium. In een hilarische scène beklimt huishoudster Toinette de stellages om ze af te stoffen. Ook van een haag van ziekenhuiskamerschermen wordt komisch gebruik gemaakt door de spelers erdoor heen te laten piepen of ze te gebruiken voor silhouettheater. Op sommige momenten komen beschilderde doeken naar beneden die de illusie wekken van een paleis of van een anatomisch theater. De voorstelling zit vol met grappige, literaire toespelingen. Zo probeert de broer van Argan (Peter Blok) hem op te vrolijken met een milde sado-masochistische orgie á la de Markies de Sade. Verder wordt flink de draak gestoken met de academische rituelen en het potjeslatijn van de medische stand.
Tjitske Reidinga is in haar element als de jonge, verleidelijke echtgenote die niet kan wachten tot haar oude zot het loodje legt. Esther Porcelijn is schattig als de kleine Louisson, de jongste dochter van Argan. Het liefdespaar Angélique en Cléante (Lidewij Mahler en Thomas Cammaert) speelt geloofwaardig, maar valt een beetje door de mand tijdens de geïmproviseerde opera. Hun zang klinkt nogal wankel.
Ster van de avond is Loes Luca. Als Toinette is zij de feitelijke meesteres des huize, en samen met Paul Kooij domineert zij ook het spel. Spel, muziek, decor, kostuums, licht, op alle manieren is uitgepakt om van ‘De ingebeelde zieke’ een feest om naar te kijken te maken. Vijf weken lang is het stuk exclusief in Utrecht te zien en zal het hopelijk volle zalen trekken.

Gezien:
‘De ingebeelde zieke’, De Utrechtse Spelen
19 augustus 2009, Stadsschouwburg, Utrecht
Voor achtergrondinformatie en de speellijst: www.deutrechtsespelen.nl
Foto: Leo van Velzen