Naar wijder horizon
Theater Walhalla en Productiehuis Rotterdam

Nostalgisch over emigratie, begripvol over immigratie

Voorbeschouwing door Fleur Bergman

Bijna was het idee van Harry Jan Bus om een muziektheaterstuk over migratie te maken een jaar geleden al gerealiseerd. Bijna speelde hij er zelf in mee. Bijna was het niet geregisseerd door Nataliya Golofastova, die zeventien jaar geleden van de Sovjet Unie naar Nederland emigreerde. En bijna was het uitgevoerd in een tent op één van de winderigste plekken van Rotterdam. „Toen kwam alles samen”, vertelt Bus. Theater Centraal.nl sprak met hem over ‘Naar wijder horizon’, een voorstelling over emigratie en immigratie, over toen en nu.

In 2006 diende Bus als muzikant zijn plan in. „Het idee ontstond toen ik er achter kwam dat Nederland sinds 2004 meer emigranten dan immigranten telt. Ik dacht: hé, dat is gek: in de jaren vijftig was er een emigratiegolf en nu weer. Toen was de overheid bang dat de Nederlandse bevolking te veel monden zou krijgen om te voeden. Propaganda en ronselaars stimuleerden honderdduizenden Nederlanders hun geluk elders te zoeken. Nu klinkt regelmatig vol is vol.”
Vorig jaar augustus legde het stoomschip Rotterdam aan, aan een kade van het ondertussen haast onherkenbaar veranderde Katendrecht. Aan de andere kant van de landtong opende Bus in de volgende maand als directeur Theater Walhalla. Vlakbij zijn theater staat nog steeds een gebouw dat ooit als loods van de Holland Amerika Lijn diende. Naast de loods vond hij de Steinwegkantine. Zijn nieuwe rol bood betere omstandigheden voor de productie van zijn al bijna ten uitvoer gebrachte plan. De Steinwegkantine biedt als “geschiedkundig erg verantwoorde locatie” het ideale decor voor een voorstelling over migratie, namelijk het uitzicht op de Wilhelminapier waarvandaan decennia lang vele emigranten aan de oversteek naar Amerika begonnen.

Tragikomisch
‘Naar wijder horizon’, vernoemd naar een propagandistische speelfilm, is voor een deel gebaseerd op het boek ‘Het wrede paradijs’ van Hielke Speerstra. Als Bus daarin nu de verhalen van emigranten uit de jaren vijftig leest, weet hij soms niet of hij moet lachen of huilen. “Voor mensen die toen emigreerden naar de onbekende kant van de wereld bestond een handboek. Dat raadde hen aan elastiekjes mee te nemen…” Vanzelf krijgt het stuk zo een tragikomische sfeer.
Bus noemt John Buijsman in de rol van ronselaar erg grappig. De nodige nostalgie komt van de muziek in de sfeer van de jaren vijftig. „Ik wil nostalgie in de voorstelling omdat veel mensen familie hebben die naar wijdere horizon zijn vertrokken; ik wil hen binnenlokken. Het stuk laat zien hoe moeilijk het was voor Nederlandse emigranten om elders te wortelen. Als je dat ziet, dan snap je hoe moeilijk het is voor immigranten nu.” Volgens Bus ligt begrip voor de hand: “De eerste generatie die ging en de eerste die kwam, deden dat voor een betere toekomst. Dat is de beste reden! De immigranten die zich in Nederland vestigen, verschillen in die zin niet van de ooms en tantes in Australië die naar de Wereldomroep luisteren en Nederlandse kranten lezen.”
De muziek, waarop zowel bestaande liedjes als nieuwe teksten en vertalingen worden gezongen, hoeft het publiek niet alleen naar Katendrecht te lokken. Bus is zich bewust dat het ooit ruige havenkwartier nu voor veel mensen even onbekend als onbemind is. Daarom is de voorstelling ingebed in een speciaal arrangement. De toeschouwer met een kaart daarvoor begint al op de rechteroever van de Nieuwe Maas aan een avontuur. Een watertaxi zorgt voor zijn oversteek. Op de Kaap wacht hem een driegangendiner bij restaurant De jonge de Jong. Zo komt hij al voor binnenkomst in de kantine - die een vertrekhal symboliseert - in de juiste sfeer belooft Bus. Hij heeft het volste vertrouwen dat die sfeer ook op iedereen die enkel het muziektheaterstuk meemaakt, overkomt. „De regisseuse weet heel goed hoe zij de spelers moet motiveren dankzij haar eigen ervaringen als immigrant.”

‘Naar wijder horizon’ is een coproductie van Theater Walhalla en Productiehuis Rotterdam. Het stuk verhaalt over een varkensboer en zijn vrouw (gespeeld door Simon Versnel en Debbie Körper) en een jonge avonturier en zijn liefje (gespeeld door Kevin Schoonderbeek en Rosa Reuten) die verleid door beloften van een ronselaar op zoek gaan naar het beloofde land. Het orkest van Raymund van Santen orkestreerde en speelt de muziek. Don Duyns is verantwoordelijk voor de tekst.

Eerste voorstelling: woensdag 9 september 2009, 21.00 uur uur
Voor meer informatie en de complete speellijst: www.theaterwalhalla.nl