Wachten op Godot
Toneelgroep Oostpool

Energieke uitvoering van sleutelstuk twintigste eeuw

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een: staande ovatie (6) / open doekje (1) /applaus (5) /beleefd applausje (3) / geen applaus (0) of gooien met rotte tomaten (4)

Recensie door Ronald Glasbergen

‘Wachten op Godot’ van toneelgroep Oostpool wringt. De regisseur en acteurs lijken voorbij te gaan aan de bitterheid die past bij de tragi-komische personages die Samuel Beckett geschapen heeft. Maar schijn bedriegt hier. Met een lichtere vorm doen de acteurs op een andere manier recht aan de absurditeit van het stuk en de eeuw waarin het geschreven is, en geven het een actuele context.

“Ik schrijf over die dingen waar de rest van de kunst over zwijgt”, zei schrijver Samuel Beckett in een van zijn schaarse beschouwelijkheden over zijn eigen werk. Zijn ‘Wachten op Godot’ werd in 1953 voor het eerst opgevoerd. Evenals nu, diende toneel in die tijd meestal omstandigheden of personages en liefst beiden te hebben, die zich ontwikkelen. Weinig daarvan vinden we terug bij `Wachten op Godot’. Twee zwervers Vladimir en Estragon hier gespeeld door Stefan Rokebrand en Sanne den Hartogh, wachten op een zekere Godot. Ze kennen hem van horen zeggen en weten, zo blijkt uit hun gesprekken, niet precies waarom ze op hem wachten. Ze praten in korte zinnen vooral over datgene wat ze niet weten en dat wat ze vergeten zijn. Voortdurend zijn er misverstanden. Al snel wordt duidelijk dat het wachten op Godot in het verlengde ligt van hun bestaan en dat wachten als afgeleide van afwachten al vele jaren hun voornaamste bezigheid is.
Zeker in de tijd van de première van het stuk, zo kort na de Wereldoorlog en aan het begin van de Koude Oorlog, moet het verleidelijk zijn geweest om dat doelloze wachten, te lezen als ironisch en nihilistisch commentaar op de`condition humaine’, op de toestand van de mens in de twintigste eeuw. Maar wat het toneelstuk `Wachten op Godot’ gemeen heeft met veel andere kunstwerken is dat het zich ontrekt aan expliciete duiding. De uitvoering van de acteurs van Toneelgroep Oostpool legt het accent dichter bij de huidige tijd.
Beckett schreef zijn stuk doelbewust niet in zijn moedertaal het Engels maar in het Frans. Door in een taal te schrijven die hij minder volledig beheerste, wilde hij de typische zegswijzen en het idioom die bij een moedertaal horen voor zover het kon vermijden en de taal sober houden. Een soortgelijke soberheid komt terug in de enscenering van`Wachten op Godot’: een landweg van links naar rechts over het podium en een enkele kale boom. Die kaalheid in enscenering past naadloos bij de minimale dramatische structuur van het stuk. Niet emotie of drama maar de taal is de ruggengraat van het stuk, ook het beeld moet in die optiek dan klein blijven.
Als je de eigen onbetrouwbare verwijzingen naar het verleden van de vier personages in `Wachten op Godot’ mag geloven, zijn ze allen ergens tussen de zestig en zeventig jaar oud. Ze worden in deze opvoering van Toneelgroep Oostpool gespeeld door jonge acteurs die ook niet ouder geschminkt zijn. Ze spreken ook naar hun leeftijd. Snel, krachtig en staccato soms op het ritme van de dialoog. Ondanks het dromerige in de vertolking van de Vladimir van Stefan Rokebrand stralen de acteurs, inclusief de Lucky van Lard Adrian de fysieke energie van jonge kerels uit. Zo wordt Estragon van het begin tot het eind levendig en clownesk neergezet door Den Hartogh en heeft Pozzo de allure van een aanstormende politicus. Het maakt deze `Wachten op Godot’ licht van toon en aanvankelijk wringt dat. Je voelt niet dat het de verlopen ouwe kerels zijn die Beckett laat spreken. De mannen die de flarden van hun verleden als een lekke zak herinneringen met zich meetorsen en die elke hoop op een andere verlossing dan de dood praktisch hebben opgegeven. Maar met de vlotte en geestige speelwijze weten Rokebrand en Den Hartogh evengoed duidelijk te maken hoe leeg het bestaan van hun personages is. Het Pozzo personage van Ali Ben Horsting brengt met energiek lucht in het spel maar doet in al zijn absurditeit niet vergeten dat dit universum van woorden en minimale attributen geen enkele ontsnapping biedt. In plaats van mannen zonder een spoor van hartstocht en een falend korte termijn geheugen, staan hier jonge mannen met een zelf verwekt gevoel van uitzichtloosheid. Behalve wachten en praten, doen ze alleen het fysiek meest noodzakelijke. Voor iets anders missen ze elk motief. Het gaat juist in deze opvoering niet om de maskerade maar om de taal. De taal schrijnt. En dat maakt van deze uitvoering van Beckett’s `Wachten op Godot’ een sterke voorstelling.


Gezien:

‘Wachten op Godot’, Toneelgroep Oostpool
9 november 2009, Kleine zaal, Rotterdamse Schouwburg
Voor achtergrondinformatie: www.theaterwiki.nl
De speellijst is te vinden op: http://www.toneelgroepoostpool.nl/home.aspx
Foto: Sanne Peper