Underground
NTGent

Underground biedt weinig houvast

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een: staande ovatie (4) / open doekje (4) /applaus (3) /beleefd applausje (2) / geen applaus (3) of gooien met rotte tomaten (5)

Recensie door Judith Blankenberg

Nobelprijswinnares Elfride Jelinek schreef een tekst over de huidige kredietcrisis. Meermaals gelauwerd regisseur Johan Simons zag er een belangwekkend toneelstuk in, waarin de domheid en het gevaar van het kapitalisme aan de kaak worden gesteld. De voorstelling blijft echter op afstand en de waarschuwing is niet voelbaar. Het gebrek aan inleving speelt zowel de acteurs als de tekst parten.

Geld verdwijnt in een oogwenk, maar je kunt het ook vanuit het niets maken. Twee goocheltrucs van Servé Hermans laten in een notendop zien, hoe het bankwezen heden ten dage werkt. De rest van de voorstelling ‘Underground’ is slechts een uitwerking van dit principe. In een lange tirade parodiëren de acteurs het systeem van hebzucht en de manier waarop de banken daarop inspelen. In deze versie is het zo klaar als een klontje dat geen van de klanten profijt heeft van de rentes en de beloften die gedaan worden. De enigen die erbij winnen zijn de bankdirecteuren zelf. De tekst van Elfride Jelinek toont aan dat consumenten er met open ogen in trappen. Het is een lesje retorica die de toeschouwers medeplichtig maakt.
Voor ‘Underground’ heeft Johan Simons een groep jonge acteurs gevraagd. Er is geen rolverdeling. Jelinek schreef een tekstcollage zonder personages, bestaande uit slogans, associaties en woordspelletjes. Simons bracht dynamiek aan en laat de acht acteurs spelen in de fysieke speelstijl die hem als regisseur zo kenmerkt. Ze blinken niet allemaal uit, alleen Servé Hermans, Kristof Van Boven en Katja Herbers maken echt indruk. Zij hebben dan ook de langste en meest emotionele monologen.
Er is geen echte verhaallijn. De retorica uit het eerste gedeelte is gebaseerd op het Meinl-schandaal uit 2009 in Oostenrijk. Door middel van fraude wist een bankdirecteur de waarde van aandelen veel te hoog te laten inschatten. Hij werd gearresteerd. Het tweede deel refereert ook aan een Oostenrijks schandaal, waarbij een belegger zijn familie uitmoordde om hen de schaamte van zijn grote verlies te besparen. Jelinek koppelt hem aan Herakles, de Griekse held die na het voltooien van twaalf gevaarlijke werken gedreven door waanzin zijn hele familie vermoord. De poging om aan te sluiten bij iets universelers als een Griekse tragedie werkt helaas niet emotionerend. Doordat er niet echt een rolverdeling is en dus geen inleving, is er ook geen mededogen met de moordenaar. Er wordt geen les geleerd: de holle retorica blijft de uitvlucht.
Het decor waarin beide situaties geschetst worden, levert tal van associaties op. Een enorme bankkluis en een zwembad zijn symbolen voor ware rijkdom. Door de spiegelende vloer waar zij op staan begeven de acteurs zich letterlijk op glad ijs. Dat het pompen of verzuipen is, laten de acteurs zien als ze kopje onder gaan in het zwembad. Het decor draagt bij aan de betekenis van de voorstelling, maar is te onsamenhangend om de acht figuren op het toneel van een stevige achtergrond te voorzien.
Al met al biedt ‘Underground’ weinig houvast. De poging om een theatrale verbeelding te geven van de huidige crisis is bewonderenswaardig, maar raakt niet. Er is geen ruimte voor een persoonlijke toets. Ondanks het rechtstreeks aanspreken van het publiek, is het gemakkelijk eraan te ontkomen. Een eventuele waarschuwing dat er echt iets anders gedaan moet worden om niet in dezelfde fouten te vervallen, blijft hangen tussen de acteurs.

Gezien:
Underground, NTGent
13 november 2009, Rotterdamse Schouwburg, Rotterdam
Voor achtergrondinformatie: www.theaterwiki.nl en www.ntgent.be