De Kersentuin
Het Nationale Toneel

Spannende botsing tussen oude en nieuwe waarden

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een: staande ovatie (7) / open doekje (9) /applaus (8) /beleefd applausje (6) / geen applaus (3) of gooien met rotte tomaten (6)

Recensie door Celia Noordegraaf

De kracht van toneelklassiekers is, dat de thematiek van alle tijden is. In de slimme koopman Lopachin valt moeiteloos een hedendaagse projectontwikkelaar te herkennen. Zijn wereldbeeld komt absoluut niet overeen met dat van de charmante, maar volstrekt onzakelijke aristocratische dame Ljoebow. Liever offert zij alles op, dan haar landgoed te corrumperen door er zomerhuisjes op te laten bouwen. De familie feest aan de rand van de financiële afgrond, crisis of niet. Regisseur Erik Vos slaagt erin de vele tegenstellingen in Tsjechov’s ‘De Kersentuin’ schitterend naar voren te laten komen met prachtige hoofdrollen van Stefan de Walle als Lopachin en Betty Schuurman als Ljoebow en sterke bijrollen voor alle andere acteurs.

Het toneel in de Koninklijke Schouwburg is voor de gelegenheid verlengd. Rij 4 is nu rij 1, wat voor enige amusante verwarring zorgt bij het zoeken van de juiste plaats. Dicht op de huid komt het spel van de acteurs. Bijvoorbeeld in de scène waarin de oude bediende Firs, een prachtige rol van Wim Meeuwisse, bij een nachtelijk vuur samen met gouvernante Charlotta (Bien de Moor) terugblikt op hun beider ongelukkige levensgeschiedenis. Hij heeft nog meegemaakt, dat de lijfeigenen werden vrijgemaakt. De ramp noemt hij dat, want een ander bestaan dan zijn meester te dienen kent hij niet.
Ook de eigenaren van het landgoed waar hij werkt, lijken nog in het feodale tijdperk te leven. Het ruime toneel staat ook voor de uitgestrektheid van het Russische platteland, waarin slechts enkele mensen grote stukken grond bezitten. De flamboyante Ljoebow komt na vijf jaar Parijs terug op het landgoed waar zij is opgegroeid. Ze is al haar geld kwijtgeraakt, net als haar broer Gajew. Betty Schuurman weet van de geëxalteerde en licht hysterische grootgrondbezitster een geloofwaardige en innemende persoonlijkheid te maken. De extravagante hoeden en gewaden die Elena Mannini voor haar personage ontwierp, versterken het beeld van een vrouw die ondanks het verval haar aantrekkelijkheid heeft behouden. Heel bewust kiest ze ervoor blind te zijn voor de signalen van de moderne tijd en vast te houden aan de oude waarden, gesymboliseerd in de kersentuin.
In de herinnering van de oude Firs staat de kersentuin voor de vroegere welvaart. Voor de eeuwige student Petja voor de uitbuiting en afpersing van de arbeiders. In deze rol van Vincent Linthorst als filosofische vrijbuiter werpt de naderende revolutie zijn schaduwen naar voren. Ook de slimme koopman Lopachin anticipeert op de toekomst. Hij ziet in de kersenboomgaard een kans door er datsja’s te bouwen voor zomergasten. Ljoebow vindt deze echter vreselijk vulgair en wijst het idee onmiddellijk van de hand. Toch is Lopachin allesbehalve een plat personage. Stefan de Walle laat de complexiteit van zijn karakter weergaloos zien. Als klein jongetje door zijn vader tot bloedens toe geslagen, werd hij getroost door Ljoebow, die hij ademloos bewonderde. Volwassen geworden heeft hij nog steeds een zwak voor haar, wat hem ertoe drijft een poging te doen haar te redden.
Regisseur Erik Vos bewerkte samen met zijn vrouw Inez van Dullemen de tekst van ‘De Kersentuin’ tot een soepel lopend en rijk verhaal. De thema’s liefde en verlies komen op allerlei manieren in verschillende grote en kleine verhaallijnen terug. Niet langdradig, maar wervelend en vlot gesneden. Zo is daar de verantwoordelijke Warja, gespeeld door Anniek Pheifer, die probeert het huishouden van Jan Steen nog enigszins te laten lopen. Magistraal is ze in haar woede, wanneer ze de nietsnutten Jasja en Jepichodow wegjaagt. Tragisch in haar liefde voor Lopachin, die onmachtig is om haar een aanzoek te doen.
Tsjechov heeft ‘De Kersentuin’ geschreven als een komedie. Erik Vos biedt volop ruimte aan het kluchtige element, bijvoorbeeld in de erotische scènes aan de rand van de rivier, in het personage van de dronken landeigenaar Boris gespeeld door Bas Keijzer en last but not least in de aanstekelijke kletzmer-muziek van Shtetl Band Amsterdam.
Na afloop van de première ontving de 80-jarige regisseur de VSCD-prijs voor zijn gehele oeuvre. “Zware onderwerpen in een wervelende, lichte en dansante stijl brengen - dat werd zijn artistieke credo”, aldus het juryrapport. Datzelfde geldt ook voor ‘De Kersentuin’. Het is te hopen dat er nog vele voorstellingen zullen volgen.

Gezien:
‘De Kersentuin’, Het Nationale Toneel
14 november 2009, Koninklijke Schouwburg, Den Haag
Voor achtergrondinformatie en de speellijst: www.nationaletoneel.nl
Foto: Deen van Meer