Woyzeck
Deutsches Theater

Energiek vuurwerk in`Woyzeck’

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een: staande ovatie (4) / open doekje (1) /applaus (2) /beleefd applausje (6) / geen applaus (1) of gooien met rotte tomaten (5)

Recensie door Ronald Glasbergen

De uitgangspunten voor deze nieuwe `Woyzeck’ zijn even verleidelijk als de voorstelling zelf. De enscenering is van Robert Wilson maker van theaterstukken zoals de cyclus `The CIVIL warS’, de songs zijn van Tom Waits en Kathleen Brennan en het stuk wordt gespeeld door de acteurs van een vooraanstaand Duits theatergezelschap. De getalenteerde jonge regisseur Jorinde Dröse, maakt er haar debuut mee in Berlijn.

Met zoveel grote namen lijkt er weinig mis te kunnen gaan in deze muzikale enscenering van Georg Büchner’s beroemde toneelstuk. Maar loert juist niet daardoor het gevaar van een gemakzuchtige en behaagzieke pastiche in alle hoeken van het podium? Te meer daar het stuk in Wilson’s enscenering jaren geleden, weliswaar in andere regie en door een ander gezelschap, ook al in Berlijn furore maakte. En wie zingt Waits’ zonder de karakteristieke stem van Tom Waits zelf?
In een Commedia dell’arte achtige opening doet een jaarmarkt omroeper gespeeld door Markus Graf met rauwe stem kond van de staat van zijn van de mens:`Zie hier het kunstwerk, ’t gaat rechtop, heeft vest en broek,`t heeft een sabel! De mens is soldaat; het is nog niet veel, t’is nog de onderste trede van de menselijk soort’. Achter het doek klinkt muziek, ervoor zingt Graf de Waits-song `Misery Is the River of the World’. De toon is gezet: de stem en de houding van Markus Graf zijn Büchner en Waits waardig.
Het doek gaat op en er verschijnt een diep, als amfitheater gevormd toneel waar de acteurs letterlijk op- en afduiken. Het podium is hier een arena waar de Woyzeck’s van deze wereld voor de beesten worden geworpen.
Franz Woyzeck is soldaat en dromer en heeft eigenlijk maar één passie, zijn mooie vrouw Marie (Marren Eggert). Maar zijn meerderen, waaronder een regimentsarts die hem als proefkonijn gebruikt, nemen hem zo in beslag dat hij geen tijd voor haar over houdt. Woyzeck, goed getypeerd door acteur Martin Grove met het postuur van een marathonloper, rent en draaft als een bezetene. Zijn Marie voelt zich intussen verwaarloosd. Als onder die omstandigheden een opgeblazen tamboer majoor Marie het hof begint te maken, valt ze als een blok voor diens avances. Daarmee is het drama van Woyzeck’s leven een feit. Door onder aan de ladder zo zijn best te doen, verliest Franz al wat hem lief is.
Georg Büchner schreef `Woyzeck’ in 1837. Het waren roerige tijden. Het oude Europa was aan zijn restauratie bezig, maar de gevolgen van de Franse revolutie lieten zich niet zomaar uitdoven. Büchner zelf was, vanwege zijn revolutionair geachte activiteiten gedwongen in ballingschap te gaan. `Woyzeck’ was Büchner’s derde en laatste toneelstuk. De jonge schrijver stierf op vierentwintig jarige leeftijd aan tyfus en het stuk is onvoltooid gebleven.
`Woyzeck’ vertelt het verhaal van een jonge man uit de werkende klasse, die vermalen wordt door machten die sterker zijn als hijzelf. Door wanhoop gedreven begaat Franz Woyzeck een tragische misdaad. Daar houdt het stuk op. Büchner’s taal staat dicht bij het volkse leven van zijn tijd en voelt ook nu nog actueel aan. Zijn toneeltekst bleef driekwart eeuw op de planken liggen en werd pas in het begin van de twintigste eeuw, in een tijd van nieuwe revoluties, voor het eerst opgevoerd. In 1925 schreef Alban Berg op basis van de tekst zijn opera `Wozzeck’ en weer driekwart eeuw later ontstond de bewerking van Robert Wilson, waarin een deel van de oorspronkelijke tekst vervangen is door de ballades van Tom Waits.
De sterke type-casting en de zorgvuldige energieke regie doen in deze nieuwe `Woyzeck’, ten volle recht aan zowel het drama van Büchner als aan het spektakel van Robert Wilson. De musici vertolken sterk Waits’ muzikale arrangementen die soms doen denken aan Weil of Eisler. Maar bovenal zijn het de acteurs die de voorstelling zijn kracht geven. Ze lijken in deze regie geen zwak moment te kennen en schitteren als antihelden. Hier in het klassieke Deutsches Theater aan de Schumanstrasse, steken zij met deze `Woyzeck’, het een paar honderd meter verder gelegen Berliner Ensemble, het roemruchte Brechttheater naar de kroon. En dat is geen geringe prestatie in een stad die zo rijk is aan theater.

Gezien:

‘WOYZECK’, Deutsches Theater
28 november, Kammerspielen des Deutsches Theaters, Berlijn
Voor achtergrondinformatie: www.theaterwiki.nl
De speellijst is te vinden op: www.deutschestheater.de