De Graftombe van de Dame
TG Cactusbloem

Weegeklag der Babylonische vrouwen

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een: staande ovatie (2) / open doekje (4) /applaus (5) /beleefd applausje (5) / geen applaus (2) of gooien met rotte tomaten (2)

Recensie door Mayke Klomp

Irakees theatermaker Hazim Kamaledin maakt een artistieke vertaalslag. Het menselijke drama van het bloederige bewind van Saddam Hoessein is niet te overzien, maar kan worden gekaderd door het te stellen in een historisch en een alledaags perspectief. Een zoektocht naar geruststelling in oude verhalen en een behulpzame buurvrouw.

‘By the rivers of Babylon… ye-eah, we wept…’ klinkt gedempt door speakers terwijl toeschouwers zich bedeesd een weg banen door de gangen en kelders van de Antwerpse Monty. De dochters van Babylon hebben in de geschiedenis veel bloed vergoten zien worden en zoute tranen gelaten. Een deel van het publiek bevindt zich plots in een afgesloten ruimte. Een tombe? In het midden staat een kist. Uit een andere ruimte klinkt gezang en rondom deinzen tientallen koptelefoons aan draden op de muziek. Met de hoofdtelefoons op focust de aandacht op de kist. Alleen geritsel en een ademhaling. De wereld om je heen verdwijnt. De toeschouwer wordt meegenomen in het verhaal van de in verpakkingsmateriaal verborgen vrouw die in je oor fluistert. Ze is een museumstuk dat zelf zorgt voor de audioguide.
Langzaam komt El Sherife tevoorschijn. Ze vertelt over haar verbanning naar de aarde door de alleenheersende god Gilgamesh, waar ze als laatst overgebleven godin zou moeten leven tussen de stervelingen. Maar Gilgamesh zit haar nog achterna vanuit het hiernamaals en vermoordt keer op keer haar menselijke gedaante. Irak is de bakermat van de beschaving en toch wordt het land steeds onderworpen aan totalitaire regimes en bloedvergiet. Alsof Gilgamesh nog steeds bezig is. Tania Poppe speelt El Sherife inlevend en pakkend. De mythe waar ze over verhaalt is soms lang, maar benadrukt wel de alomvattendheid van haar onsterfelijke staat, deze geschiedenis is haar hele wereld.

In de andere ruimte wordt de westerse huisvrouw Euridyce geconfronteerd met haar Irakese buurvrouw Salwa. De optimistische westerse mentaliteit van zelfontwikkeling en persoonlijke groei ontmoet de oorlogstrauma’s van Salwa. Maar in plaats van een culturele botsing vindt er een samensmelting plaats waarin ze overeenkomsten zoeken en elkaar proberen te helpen. Twiggy Bossuyt speel Euridyce en vertelt het verhaal van haar buurvrouw dat tragisch mooie anekdotes bevat. Het publiek zit over de ruimte verspreid op afgezonderde zitplekken. Iedereen wordt bekeken en kan bekeken worden als zijnde een deel van de mise en scène wat het stuk extra diepte geeft.

De parallel die wordt getrokken tussen de vrouwen van Irak en de achtervolgde El Sherife is een manier om actuele gebeurtenissen in een groter perspectief te plaatsen. Het geeft ook inzicht in een heel andere symboliek en verhalencultuur. Soms wordt geprobeerd de twee scènes, die twee maal tegelijkertijd worden gespeeld, in elkaar te laten grijpen. Behalve wat betreft de zang van Emmanuelle Schotsaert, zijn er geen overlappingen die de respectieve scènes bij elkaar brengen of een hoger betekenisniveau inluiden. Totdat er wordt gezinspeeld op de dag in 2003 dat het beeld van El Sherife werd gestolen van het nationale museum in Bagdad, de dag waarop Salwa is gestorven. Zo weet Kamaledin de recente en eeuwenoude geschiedenis tot een slim geheel te smelten.


‘De Graftombe van de Dame’, TG Cactusbloem
3 december 2009, Monty, Antwerpen
Voor achtergrondinformatie: www.theaterwiki.nl
De speellijst is te vinden op: www.cactusbloem.be