Vijand van het volk
Toneelgroep Maastricht

Vriend of vijand van het volk

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een: staande ovatie (6) / open doekje (2) /applaus (15) /beleefd applausje (5) / geen applaus (3) of gooien met rotte tomaten (18)

Recensie door Judith Blankenberg

In het dorp zijn de weldadige bronnen en het badhuis de belangrijkste bron van inkomen. De bron is echter vervuild en een gevaar voor de volksgezondheid. Als deze conclusie wordt getrokken is het toch niet anders dan een plicht om te waarschuwen en de vervuiling te stoppen? Zo niet in ‘Vijand van het volk’ van de Noorse schrijver Ibsen. Meer dan honderd jaar geleden schreef hij een toneelstuk, dat vandaag de dag niet anders dan actueel te noemen is. Toneelgroep Maastricht brengt dit maatschappijkritisch drama in een hedendaagse setting.

Zoon Reinier Demeijer tokkelt ontspannen wat op zijn gitaar en journalist Freek den Hartogh pingelt wat mee op piano. Iedereen is nog vriendschappelijk en eensgezind. Er ontstaat pas wat onrust als tante, mevrouw de burgemeester Mara van Vlijmen verschijnt. Ze wil niet mee-eten, geen cocktail, kortom niet deelnemen aan de gezelligheid in het huis van haar broer, Olaf Malmberg, de wetenschapper. Een muzikaal intermezzo waaraan alle acteurs deelnemen wuift de spanning weer weg. Totdat het vermoeden van de wetenschapper door een onafhankelijk onderzoek wordt bevestigd en het bronwater vervuild blijkt.
Met een jonge groep acteurs wekt regisseur Arie de Mol de bewoners van het dorp te leven. Toen Arie de Mol nog met Els inc. voorstellingen maakte, werkte hij ook met een overwegend jonge cast. Dat zijn aanpak werkt, blijkt eens te meer in ‘Vijand van het volk’. Alle personages krijgen een bezetenheid en drang van de levenslustige jongeren én ouderen. De grootste verdienste van
de groep acteurs is de enorme vaart waarmee ze het podium bestormen.
Het vervuilde water drijft een wig tussen de eerst zo eensgezinde dorpsbewoners. Er begint een lobby om de vervuiling openbaar te maken en de watertoevoerbuizen te vervangen en verleggen. De wetenschapper is de held. Maar mevrouw de burgemeester strooit roet in het eten. Zij rekent uit hoeveel geld dit grapje de gemeenschap gaat kosten en weet er in korte tijd voor te zorgen dat haar broer door iedereen uitgespuwd wordt.
In ‘Vijand van het volk’ wordt op eenvoudige wijze getoond hoe economische belangen de integriteit van bestuurders kunnen ondermijnen; hoe de onafhankelijke pers zich aan banden laat leggen door het bestuur en hoe kleine ondernemers en huiseigenaren door hun vertegenwoordigers een stem in de mond gelegd krijgen. Niemand is op zijn woord te vertrouwen en het is niet de waarheid of de veiligheid die voorop staat.
De jonge acteurs zijn sterk in dit manipulatieve spel. Het is vooral mooi om te zien hoe de frustraties zich uiten bij de verschillende personages. Soms wordt er wat geschreeuwd, maar meestal gaat het in hun lijf zitten. In de muzikale intermezzi kan de spanning gereguleerd worden, voordat de ontwikkelingen weer doorrollen.
Ondanks de maatschappijkritische spiegel die ‘Vijand van het volk’ voor houdt, is het een prettige voorstelling. De muziek past, de acteurs spelen goed en het decor is functioneel. Arie de Mol laat zien dat zijn aanpak ook goed werkt in de grote zaal. Met Toneelgroep Maastricht zijn de grote zalen van Nederland verzekerd van hoogwaardig vermaak met inhoud.

Gezien:
Vijand van het volk, Toneelgroep Maastricht
12 december 2009, Rotterdamse Schouwburg, Rotterdam
Voor achtergrondinformatie: www.theaterwiki.nl en www.toneelgroepmaastricht.nl
Foto: Ben van Duin