Tuin van Holland
Toneelgroep De Appel

De Appel pakt uit met ‘Tuin van Holland’

Stem ook! Theaterliefhebbers geven deze voorstelling een:
staande ovatie (12) / open doekje (7) /applaus (4) /beleefd applausje (12) / geen applaus (13) of gooien met rotte tomaten (8).

Recensie door Marie-Paule Fritschy

Een voorstelling over de geschiedenis van Holland. Zelfs voor Toneelgroep De Appel, met het multifunctionele Appeltheater ter beschikking, is het een prestigieus project. ‘Tuin van Holland’ toont acht voorstellingen over het verleden, heden en de toekomst van Holland. Per avond kunnen er vijf voorstellingen bekeken worden, het publiek kiest zelf welke historische keerpunten het wel en niet gaat bekijken. Regisseur Aus Greidanus degradeert de geschiedenis daarmee tot een keus van de kijker. Maar wat een toeschouwer ook kiest, het oog komt niets tekort: vormgevers Guus van Geffen (decor) en Annelies de Ridder (kostuum) brengen de Hollandse schoonheid in elke voorstelling in beeld.

‘Boven water’
“I think I found Holland”. Aan regisseur en acteur Aus Greidanus de eer om, in de rol van duiker, Holland te vinden. ‘Tuin van Holland’ begint met een toekomstbeeld: Holland is onder de zeespiegel verdwenen en wordt ontdekt door een duiker. De ontdekking gaat gepaard met een vraag: wat is Holland? In ‘Boven water’ legt Toneelgroep de Appel het antwoord in de monden van iconen uit de geschiedenis. Majoor Bosschardt, al fietsend neergezet door Geert de Jong, verkondigt hoe het allemaal begon “de geschiedenis begon met God”. Anne Frank, gespeeld door Marguerite de Brauw, vraagt zich af of ze wel bij de Nederlandse geschiedenis hoort, want hoewel haar dagboek Nederlandse literatuur is bezat ze nooit de Nederlandse nationaliteit…
Vertederend is hoe de iconen, die allemaal in verschillende tijden hebben geleefd, het voor elkaar opnemen in ‘Boven water’. Willem van Oranje, vertolkt door Job Emens, juicht voor Sjoukje Dijkstra, gespeeld door Isabella Chapel. Een allochtoon zorgt voor een kritische noot, door op te staan in de zaal en te schreeuwen dat tulpen uit Turkije komen, maar dat weerhoudt het Appelensemble er niet van om vrolijk het door Fransman Filips van Marnix van Sint-Aldegonde geschreven Wilhelmus in te zetten. De optochtachtige vorm waarin ‘Boven water’ is gegoten leent zich goed als luchtige introductie op een avond vol voorstellingen over keerpunten in de geschiedenis van Holland.
‘Onze koloniën’In ‘Onze Koloniën’ zet een vijftal acteurs brieven, gedichten en hedendaagse voorwerpen in om de impact die koloniën hebben gehad op de geschiedenis te karakteriseren. Er zitten een paar pareltjes in deze voorstelling, zoals de scène waarin Nadia Amin met negerzoenen uitbeeldt hoe slaven indertijd werden geselecteerd en vervoerd. En niet te vergeten de rijmelarij van Bob Schwarze:
"Bob Schwarze is behalve regisseur ook verteller.
Op rijm brengt hij de scènes met elkaar in verband.
Of de kolonisatiepolitiek een goede zaak is geweest laat hij in het midden.
Schwarze neemt geen standpunt in, ‘Onze koloniën’ blijft los zand."

‘Barnevelt’
Wat is Holland zonder water? Water vormt de basis voor een roomwit decor, met symmetrisch geplaatste balustrades, pilaren en ruitjesramen. In dit, door Guus van Geffen ontworpen, symmetrische decor heeft Aus Greidanus het alles behalve rechtlijnige ‘Barnevelt’ geregisseerd. Isabella Chapel speelt Maria van Utrecht, in afwachting van het vonnis over haar man, Johan van Oldenbarnevelt. In conflict over de predestinatieleer van Calvijn staat hij tegenover Maurits van Oranje. Zijn keuze voor de remonstranten komt hem duur te staan: op 13 mei 1619 wordt hij en plein public onthoofd.
In ‘Barnevelt’ laat Greidanus burgers, gespeeld door Joost Bolt en David Greysen, aan het woord om de visies van de remonstranten en contraremonstranten te duiden. Daarna zoomt hij in op het leed van Van Utrecht, haar deur wordt platgelopen maar geen van de gasten – hoe goed ze het zogenaamd ook met haar voorhebben – voorkomt de executie van haar man. Burgers drenken hun zakdoeken in Van Oldenbarnevelts bloed: “Dat bloed kun je goed verkopen”. Ook in ‘Barnevelt’ schrijnt de Hollandse handelsgeest.

‘Het rampjaar’
Water is eveneens alom aanwezig in ‘Het rampjaar’. Het decor, door de kerkbanken aan weerszijden en de zwart-wit geblokte vloer net een kruising tussen een kapel en de keuken van een Vermeer, wordt onder water gezet. Het tergend langzaam omhoog sijpelende water symboliseert de machteloze situatie waarin Maria van Berckel, vertolkt door Judith Linssen, zich bevindt nu zij haar man, Cornelis de Witt, heeft verloren.
De gebroeders De Witt zijn op barbaarse wijze afgeslacht. In ‘Het rampjaar’ speculeert Greidanus op de rol die Michiel de Ruyter en Cornelis Tromp in het proces hebben gespeeld. Maar zijn interessante speculatie wordt overschaduwd door het teveel aan tekst en uitleg dat de personages geven over de impact die de uitkomst van de zeeslagen heeft gehad op het verloop van de geschiedenis.

‘Onder water’
Met ‘Onder water’ maakt Aus Greidanus ‘Tuin van Holland’ rond. Het publiek kijkt toe hoe het Appelensemble zich verkleedt voor de eerste voorstelling: ‘Boven water’. De acteurs bediscussiëren de theorie dat Holland uiteindelijk onder water zal komen te staan. En komen, terwijl ze de laatste hand aan hun kap- en grime leggen, tot een verregaande oplossing. “I found Holland”, concludeert Toneelgroep De Appel, die in ‘Tuin van Holland’ bewonderenswaardig levensecht aangekleed en vormgegeven laat zien dat ook geschiedenis wordt bepaald door de kijker.

Gezien:
‘Tuin van Holland’, Toneelgroep De Appel
28 februari, Appeltheater, Den Haag
Meer informatie: www.toneelgroepdeappel.nl
Beeld:Leo van Velzen